Бейтааныш аялдын каты

НОВЕЛЛА

Айтылуу жазуучу Р. тоодо үч күн сейилдеп жүрүп, Венага таң эрте кайтып келди да, вокзалдан газета сатып алып, анын чыккан күнүн көрөр замат бүгүн туулган күнү экенин эстеди. Кырк бир жаш деген ой көңүлүнө кылт этти, бирок бул ой аны кубанткан да, кейиткен да жок. Шуудураган газетаны барактап бир сыйра көз жүгүртүп чыккан соң, такси жалдап, үйүнө жүрүп кетти. Ал жокто эки киши издеп келгенин жана нечен ирет телефон чалынганын малайы айтты. Анан үйүлүп калган кат- кабарларды батнуска салып апкелип берди. Жазуучу каттарды көңүлкош карап отурду, жиберген кишилери көңүлүн бурган кээ бир конвертти ачып көрдү, бирок бейтааныш кол менен жазылган өтө эле көлөмдүү бир катты ачпастан бөлөк алып койду. Аңгыча чай сунулуп калды. Р. креслого жайлуураак отурду да, газета менен бир нече проспектилерди кайрадан барактап чыкты. Анан сигара тартты, ошондон кийин гана алиги көлөмдүү катты ачты.

Бул өзү кат эмей эле кол жазма сыяктуу. Бирдемеден улам туталанган бейтааныш аял калтыраган колу менен отуз чакты бетти толтура жазган. Р. эриксизден конвертти кайра кармалап, дагы башка кагазы жокпу деген ой менен ичин карады. Бирок эчтеме жок экен. Каттын өзүндө да, конверттин бетинде да жиберген кишинин же адреси, же аты жазылбаптыр. Бул бир укмуш деп ойлоп, Р. колуна катты кайра алды. Жогорку кат башында: «Мени эч качан тааныбаган, сага!» – деген жазууну таң кала окуду... Кимге? Агабы же оюнан чыгарган каарманынабы? Бир убакта туюк сыр кызыктырып жиберди, Р. катты окуй баштады.

«Кечээ балам өлдү. Ажалдан ушу наристенин жанын талашып, үч күнү-түнү бою алпуруштум. Алсыраган денеси от болуп күйүп-жанып жатканда кырк саат катары менен жанынан карыш жылбай отурдум. Ысык чекесине муз басып, алдастап тыбыраган кичинекей колун колумдан чыгарбай күндүр-түндүр кирпик какпадым. Үчүнчү күн өтөрдө тырп этер алым калбады. Көзүмдүн кандай илинип кеткенин билбейм. Шордуу жаным, катуу креслодо үч-төрт саатча карайлап уктап калган экенмин, ошол учурда шум ажал уулумун жанын сууруп кетиптир. Мына эми каралдым кичинекей керебетинде сулк жатат. Өңү өзгөрүлбөйт, уктап жаткансып тирүүсүндөй эле. Жоодураган кара көзү ачылып калыптыр, жумуп коюшту. Ак көйнөгүнүн көкүрөк үстүнө эки колун кайчылаштырып салышты. Керебеттин төрт бурчунда төрт шам созолонуп күйүп турат. Жүзүнө түз багып кароого даабай, кыймылдабастан мен биерде катып отурам. Шамдалдын жалыны ары-бери жалп этсе, бетине, бек кымтылган эриндерине күңүрттөнгөн ала көлөкө түшө калат да, өңүнө жан кирип келаткандай көрүнөт. Ал өлбөгөндөй, кайра ойгончудай, жылаажын үнүн чыгарып, балалык сүйкүмү менен мага бирдеме айтчудай сезилет. Бирок өлгөнүнө көзүм жетет. Ошон үчүн тик багып карагым келбейт: Куру үмүткө алданып, түбөлүк ойгонбосуна көзүм жеткенде кайра азапка түшөйүмбү.

Ооба, уулум кечээ жаштайынан жайрады. Эми мага бу дүйнөдө жалгыз сен гана калдың: мени тааныбаган-билбеген, азыр ушул тапта да дүйнөкапар сайрандап, же адам менен буюмдун айырмасын ажырата карабай, экөөнү бирдей шакаба чегип жүргөн сен гана; этибар алып мени эч качан тааныбаган, бирок түбөлүк арзып сүйгөнүм сен гана калдың.

Мына бешинчи шамды алып, сага кат жазып отурган столума жакын койдум... Жок, мен өлүк баламдын жанында жападан жалгыз отура албайм, жүрөктөгү зар-муңумду айтып көз жашымды кантип төкпөйүн. Ушул азаптуу оор мүнөттө арыз-арманымды сага айтпаганда кимге айтмак элем — жүрөгүмдө сен болгонсуң, болосуң. Балким, мен анчалык ачык айта албай жаткандырмын, балким, сен түшүнбөй жаткан чыгарсың. Андай болушу этимал: акылым ордунда эмес, башым зыңкылдап, бүткөн боюм сыздайт. Денем от менен жалын, мүмкүн, азыркы күндө ар кимдин эшигин аңдыган сасык тумоо чыгар. О, ал илдет келсе кана — өзүмдү өзүм өлтүрөм деп кыйналбастан азыр эле уулумдун артынан өлсөм, арманым болбойт эле. Кээде көңүлүм караңгылай түшөт, каттын аягына чейин жаза албай каламбы. Бирок бар кубатымды жыйып, мени эч качан тааныбаган сүйгөнүм сени менен жок дегенде өмүрүмдө бир жолу сүйлөшүп калсам дейм.

Жалгыз өзүң менен сүйлөшүп, оюмдагыны бүт айтайын. Өзүң билбесең да дайым сендик болгон өмүр баянымды билүүгө тийишсиң. Бирок бул купуя сырларымды мен өлгөндө гана билесиң, анда жооп берүүнүн да кереги жок болуп калат, анткени азыр оттон алып, сууга салып жаткан илдет мени соо калтырбайт окшойт. Эгер тагдырым мени дагы жашай түш десе, бул катты тытам да, мурда кандай ичимен сызып унчукпай келсем, ошондой эле тиштенип жүрө берем. Эгерде катым колуңа тийсе, өзүң менен өлгөн аял сүйлөшүп жатат деп бил: ал аял эс тартып чоңойгондон көзү жумулганга чейин жалгыз сендик болгон өмүрүн бүт баян этет. Айтканыман коркпой эле кой: өлгөн аялга эми сүйүүнүн да, кейүүнүн да, жубатуунун да — эч нерсенин кереги жок. Суранарым бир гана: жүрөгүмдөн кайнап чыгып жаткан бул арыз-арманыма ишен, ишенбей койбогун, сенден ушуну гана суранамын. Жалгыз уулунан айрылып олтурган жан калп айтпайт, ишен, жаным.