Абдиламит Матисаков: Тандыр

Акырын, эми түшүрө бергиле… – деди чөк түшкөндөрдүн ичинен бир аксакал адам.

-Кубалактарды бери узата бергиле! Тээ түпкүрдөгү жайчылардын үнүнө апамдын добушу кошулуп чыккандай мени селт эттирип алды. Качан апамды төмөн калтырышып (чын эле төмөн калтырышыптыр!!!), алакандарын кагып, жеңил чыгышкан жайчыларды көргөнүмдө гана апамдан түбөлүккө ажыраганымы билдим.

Бейиттин дүпүйгөн карааны жер бетинин укумдайын түбөлүккө ээлеп туруп калды. Элдин озуйпасы ошол экен, жай башында – апама акыркы сөздөрүн арнашты: “Жаткан жери жайлуу болсун!”

*   *   *

Эртеси таңдан туруп, жайга келдик.

– Кантелик, жалгызсырап жатсаң керек… – Атамдын үнү ушул саам тамагын бир нерсе кыскандай кыйналыңкы чыкты. Добушу өзгөрүп, такыр тааныш эместей угулду.

– Жайга, апаңарга бет маңдай, кыбыла беттей отургула.

Бейиттин үстүнө үйүлгөн топурак али күн жей элек, нымдуу. Боорунан сары кумурскаларды көрө койдум. Экөө, үчөө… Жогору жөрмөлөшүп, өздөрүнчө чыйыр издешет. Мынчалык эмне жаналакетке түшүшөт? Каякка ашыгышат. Же чын эле булар жашоонун ширеси дайым түйшүктөнүүдө, мээнеттенүүдө экенин билип алышканбы?..

– Апаңар жакшы адам эле! – Атам сөзүн уланта албай, калтыраган муундарына эрки жетпей, көзүнө биринчи ирет жаш алганын ошондо көрдүм. Бетин да бизден буруп, жашырбады. Кары кишилер үнсүз ыйлашат. Канчалык жүктүү кайгы баспасын, аны көтөрө билишкени ошондон го. Ушул күнгө дейре жашоо, тиричилик тизгинин бир кармашып келген адамын жоктоп, зээн кейиткен атамдын терең кайгысын сездим.

– Апаңардын мүнөзү ак буладай жумшак, бейиши болгур, кең пейил адам эле. Тагдыр казасы жетсе, ар адамдын башында болчу иш экен. Капаланып, көп кайгырыштын кажети жок. Апаңарды ар убак эстей жүргүлө. Бул дүйнөдө эне деген бирөө…

Анан атам ала келген чарчысындагы эки ууч маканын укаланган данын бейит үстүнө чачып ийди:

– Уругуң үзүлбөсүн ылайым!

Атамдын ушул сөзү чоң дымак менен зор үмүткө чайылып чыкты. Колунан учкан ак бадырак дандар топурак бетинде седеп мончоктой агарып, татынакай көрүнүп калды.

– Эмнеге септиңиз, ата? – Жеңишбектин суроосуна коюу каштарынын кошулган жери бүрүшө калып, атамдын жүзү бир кызык тартты:

– Маканы митчелер⁶ терип жешет да, апаңардын ысымын узакка табериктей сактап жүрүшөт, – деди жай. Буга чейин митче пенде ысмын парваиштеп ала жүрчү паранда экендигин укпаптырбыз.

Бирибиздин да ордубуздан тургубуз жок. Жымжырт. Жайына коюлганга чейинки апабыздын жарым кылымдык жашоосундагы көөнүбүздө калган абат учурларын, жанга кубат, жагымдуу эне мээримин ар кимибиз өзүбүзчө эскерип жаттык. Алдындагы дан түйүп келген куру менен белин бууп, атам ордунан копол турду:

-Тургула эми, балдар, басалык. Ыйдан опо жок.

Атам эңкейе калып, бейиттин топурагынан бир уучтап, колун улам бийиктете чуурута берди. Эриндери бизге белгисиз сырды күбүрөйт. Ал апабызга арналган сөздөр экенине эч кимибиз шектенбедик.

-Насибиңер билет. Кудай аман койсо, силер да турмуш сыноосуна бышып, силер да ата болосуңар. Апаңардын ак сүтүн, омуртка оорутуп, баккан мээнетинин улуу зыйнатын ошондо баамдаарсыңар… Кайталык, карындашыңар кантип жатты экен? Апаңардын тандырына нанды эми Каныш жабат…

Шыбак баскан жалгыз аяк жол бизди көрүстөндөн алып чыкты.

1 Б а д а н – дене.

2 П е ш а й в а н – эшик алды, бастырма.__

3 П а р в а и ш – урмат, ызаат.

4 М у д а р и с – чилистен, окумал.

5 А т а р а б и н – туш-тарабы, жанын.

6 М и т ч е – бактектин бир түрү