Касымалы Жантөшев: Чолпонбай

О, чиркин…. баатырлардын жүрөгү кандай! Эч нерседен жалтанбаган маңдайы кандай?..

Ысык-Көлдүн балыгындай сүзүп, Чолпонбай бат эле суунун наркы өйүзүнө чыкты. Анын артынан жолдоштору да чыкты. Дон өзөнүнөн бөгөп аккан тереңдиги, душмандын каарданып аткан калың октору Чолпонбайларды чочута албады. Бардыгы жабыла чуркап, бийик чапка жармашышты. Бирок ок чыркырап келип, Чолпонбайдын оң жакасын жырып өттү, экинчи ок сол кулагынын үстүнөн өттү, бирок ал октор Чолпонбайды жалтандыра албады. Душмандар эмдигиче бирөөнү ыргыта ата албагандыгына ызаланышты. Каарданып, бардык күчтөрү менен автомат жана пулемёттордон ок жаадырып, чаптын боорун чандатып, тыта башташты. Душман айласы кеткенде Чолпонбайдын жолуна ок жаадырып туруп алды. Көз ачып-жумганча эмне кылуу керек деген ой Чолпонбайдын башына келе калды. Аңгыча болбой, Чолпонбай оң тарабындагы кемер жараканы көздөй томолонуп кирди. Ар жагында келе жаткан жолдоштору чочуп кетишти. “Чолпонбай өлдү” деген ойду да ойлошту, бирок Чолпонбайга эчтеме болгон эмес. Душманды алдап, ошол кемер жаракага жетүү үчүн кылган амалы эле.

Талас жана Кара-Бууранын суусуна чабак уруп, Таластын аскаларына ат ойнотуп көнгөн Чолпонбай үчүн мына бул Дон суусу, мына бул бийик чабы кеп эмес болчу.

Чолпонбай кемер жарака менен тике өйдө чуркап жөнөдү. Берки жолдоштору душманды алагды кылып, ок атып турушту. Чолпонбай чуркап бара жатып көз ирмегенче токтой калып, атып жибергенде Чолпонбайды жок кылууга келе жаткан Гитлердин ити кулап кетти. Гитлерчилер Чолпонбайдын жакындап келе калганын көрүшкөндө, жүрөктөрү ооздоруна тыгылды, кутурган иттей жинденип, окту жамгырдай жаадырышты, бирок Чолпонбай гитлерчилердин көзүн дагы жазгырды. Бул учурда жолдоштору дагы артынан жакындап келип калган эле.

-Курбулар! Бул жардын кемерлери бизге жардам бербейт. Кандай гана болсо да, дзотту талкалаш керек! – деп, Чолпонбай дзоттун тиги тарабынан чыгууга жылып жөнөдү.

Чолпонбайдын артындагы жолдоштору, алар эмес аркы өйүздөгү командирлери, кала берсе жана гана коштошкон тилектеш бир боорлору анын ар бир басып өткөн татаал жолдорун, ар бир кыймылын ката кетирбей жана көздөрүн ирмебей карап турушат. Чолпонбай дзотко улам жакындап, жети баштуу желмогуздар менен арбашат. Адам эмес, тарсылдаган үндөн коркуп коргологон канаттуулар, Дондун ак балыктары баштарын көтөрүп Чолпонбайга карагансыйт. Жандуулар эмес, жансыз табияттын өсүмдүктөрү да Чолпонбайга багынгансып, баштарын төмөн ийгенсийт. Ажал менен таалайдын сааты кармашып жатты.

Чолпонбай болжогон жерине жетип, дзотко карата биринин артынан бирин зыркыратып гранаталарды ыргытты. Гранаталар ажалдын оту менен огун бүркүп, күркүрөгөн каардуу үнүн удаа-удаа чыгарып, кара түтүндү буркуратып, топуракты асманга карай септи. Бирок ийинде жаткан жети баштуу желмогуздар аракетин токтотпой, ажалдын огун себе беришти. Мына бул жерде жаткан жолдошторунун кыймылдоого эч мүмкүнчүлүгү жок. Өйүздөгү батальон чабуул коюп келип, жардам берүүгө да эч кандай ылаажысыз. Кана кантип жардам бериш керек эле? Жабыла ат коюп, паанасыз ачык талаага чыгып, чыркыраган окторго төштөрүн тосуп, бөөдө өлүм болуу керекпи?

-Жок… жок… Дал ушул шартта  бөөдө өлүм болуу – барып турган макоолук… – деп, Чолпонбай өзүнө өзү күбүрөдү да, ажалдын ачкычы, таалайдын кулпусу ушул мүнөттө менин колумда. Ооба, бир боорлорумдун таалайы, жети баштуу желмогуздардын ажалы менде деп, көзүнүн отун жайнатып, жыландардын уюгу болгон дзотко карады да, ооба… боорлорума карата атылып жаткан октордун бирин дагы кетирбей тосуп турсам, батальондун бактысына жол ачылып, жети баштуу желмогуздарга көрдүн эшиги көрүнөт, – деди.

Дал ошол секундда Чолпонбай чыгыш тарапты бир карады. Алда кайдан аркайып Ала-Тоо карап тургансыйт, калдайган кыргыз эли талкала жоону дегендей, кол булгалагансыйт. Ак асаба кызыл туусун кармап, айкайлаган ызы-чуусун салып, Аккуласын алкынтып, кырк чоросун жулкунтуп баатыр Манас келаткансыйт. Анын оң тарабында казактардын кан Көкчө, сол жагында Төштүк, өзбек ханы Сынжыбек, түркмөн ханы Музбурчак түркүм түмөн кол менен жер дүңгүрөтүп келе жатат. Жалт бурулуп Москва тарапты караганда Минин, Пожарский, Александр Невский, Суворов, Кутузов, Чапаев баатырлар жер дүңгүрөткөн чуу менен келе жатат. Чолпонбай көзүнөн жалынын чыгарып, тишин кычырата чайнап алды да: