А-кьюнун чыныгы тарыхы

Экинчи кыйынчылыктын төркүнү баянымдын салттуу баяндоого туура келбегендигинде. Адатта мындай баяндар «Ал кайсы бир жерде, кимдир-бирөөнүн үй-бүлөсүндө…» деп башталат. Мен болсо А-кьюнун фамилиясын да билбейм! Бир жолу мага анын фамилиясы Чжао болсо керек деген ой келген, кийин анын анык экенинен шектене баштадым. Анткени мындай болду: атактуу Чжаонун баласы сюцай илимий даражасын алууга жетишкен эле, бул маалымат бүт айылга тараган. А-кью болсо, өзүнө эки чөйчөк винону куюп алып, колун сербеңдете көтөрүп, ардактуу Чжао менен бир фамилияда болгону үчүн сыймыктанарын жар салып кирсе болобу. Эгер туугандык байланышты жакшы талдай билсе, бул сюцай даражасынан үч даражага жогору турмак. Мындай жарыядан кийин А-кьюнун тегерегиндегилер аны кадимкидей сыйлоого өтүштү. Ал байкуштар кийинки күнү эле айыл башчысы А-кьюну ардактуу Чжаонун үйүнө чакырарын жана ошондо ардактуу Чжао калпычы А-кьюну көргөндө ачуусу келгенинен өңү кызарып-татара:

– Эй, айбан А-кью! Сен биздин фамилияга таандыкмын деп мактанган турбайсыңбы? – деп кыйкырарын билишкен жок.

А-кью үнсүз турду.

Атактуу Чжао ушунчалык жаалдана ордунан тура калып ага кыйкырды:

– Калп айтууга кантип оозуң барды? Мен сени менен кандайча бир тукумдан болом? Сенин фамилияң Чжаобу?!

А-кью эптеп кутулуунун айласын издеп, унчукпай турганда, Чжао жакын басып келди да, жаактан ары тартып жиберди.

– Чжаонун тукумунан имиш! Сен мындай фамилияны алып жүрүүгө татыктуусуңбу?! Тырмакка тең келбейсиң!

А-кью «чынында эле фамилиям Чжао болсо кантейин!» дегенге жарабай, болгону унчукпастан жаагын сүртүп койду. Акыры старостанын узатуусунда көчөгө чыкты. Бирге келген старостадан тиешелүү көңүл жубатууга ээ болгон соң, ага виного ылайык тыйын берип, ыраазычылыгын билдирип коштошту.

Муну уккандын баары оозуна келгенин сүйлөй берген А-кьюга чала болот, кантип эле анын фамилиясы Чжао болсун; болгон күндө да ардактуу Чжао бул айылда жашап жатканда аны бабырап айтып эмне кылат? – дешкен болду. Ушул окуядан кийин А-кьюнун фамилиясына эч ким деле кызыккан жок. Ошол бойдон А-кьюнун фамилиясы белгисиз бойдон калды.

Үчүнчү кыйынчылык – А-кью деген ысымдын кандай жазыларын билбегендигимде. Тирүү кезинде аны эл А-кью атачу, өлгөн соң бул ысымды эстеген деле киши жок. Аны мен «бамбукка же жибекке жазылган байыркы жазмалардан» издемек белем.

Бул баянды А-кью жөнүндө жазылган биринчи баян дегенге болот, ошол себептен да, албетте, мен дагы бир кыйынчылыкка дуушар болдум. Дал ушул А-кью кандай жазыларын көпкө ойлонуп жүрдүм: «А-гуй» деп, «гуй» иероглифи менен жазганда, ал «ай жана гүл» деген сөздөрдүн түшүндүрмөсүн бермек, же «А-гуй»,  «гуй» иероглифинин экинчи мааниси «белгилүү» деген сөздүн маанисин түшүндүрмөк. Эгер аны «Юэ-тин» атаганда, анын мааниси «айлуу павильон» дегенге төп келмек, а эгер «гуй» гүлдөгөн август айында туулса, «ай дарагы» дегендин ордуна «ай гүл» деген сөз маанисине таяна «А-гуй» деп жазмакмын. Бирок анын өзүнө таандык тергеме же кошумча аты да жок эмеспи (болсо да аны эч ким билбейт). Жазуучуларда өз каарманынын туулган күнүнө бир нерсе жазуу милдети болбогондуктан, анын кайсы күнү туулганы да белгисиз, ошондуктан А-кьюну «ай гүл» маанисинде «гуй» иероглифи менен жазуу мага эркиндик берет. А-кьюнун «А-фу» – «байлык» маанисин берүүчү ысымды алып жүргөн агасы же иниси болгондо, мен «гуй» иероглифинин экинчи  «белгилүү» маанисин алмакмын. Тилекке каршы, анын туу­ганы да жок болгондуктан, андай жазууга негиз жок болчу. Бул тууралуу эмнегедир ардактуу Чжаонун баласы сюцайга кобурап жибергем. Тилекке каршы, жогорку билимдүү эсептелген ал адамдын менин суроом боюнча маалыматы жок экенин ким билиптир.