Эстен кеткис элестер

— Азырынча жок… – деп Ваң аңгемесин улантты: — Узун чачтуулар дарбазаны сындырышты; Жао байке аларга каршы жулунду, а аны көргөн адамдын жүрөгү түшөт. Ал эми узун чачтуулар…

— Йаң шын агай! Менин кишим келди, — Йао зоң үнүнүн барынча кыйкырды.

— Анда эмне? — Кашкабаш өзүнөн алысты көрбөгөн көзүн чакчайта үйдөн атып чыкты. Биз да Йао зоңду көздөй чуркадык.

— Үчүнчү кожоюн айтты, узун чачтуулар жөнүндө айтылган сөздүн баары калп экен. Чынында Хышү аркылуу бир нече ондогон качкындар өтүптүр – болгону ушул. Качкындар – булар үймө-үй кыдырып кайыр сурап жүргөндөр. — Йао зоң башкалар түшүнбөй калат дегенсип, качкындар тууралуу болгон билимин бир сүйлөмгө батырды.

— Ха-ха! Качкындарбы… – Кашкабаш болуп жаткан дүрбөлөңдү шылдыңдагансып, ошол эле учурда качкындардан коркуунун кереги жок дегенди билдиргендей каткырды. Мугалимди карап анын артынан калгандар күлдү.

Үчүнчү кожоюндан анык кабар уккандан кийин баары тарап кетти. Йао зоң да өз үйүнө жөнөдү. Дарактын түбүндө Ваң аксакал менен дагы үч-төрт киши калды. Кашкабаш көпкө короодо сейилдеген соң, мындай деди:

— Мен барып үйдөгүлөрдү тынчтандырайын. Эртең менен келем.

Ал колуна “Баминшучао” кармаган бойдон жөнөдү, бирок мага эскертүү бергенге да жетишип калды:

— Бүгүн кечке сабак окуган жоксуң, эртеге бир да суроого жооп бере албайсың. Тез сабакка отур, тентектенүүнүн кереги жок!

Мен капалуу Ваңдын чылым түтүкчөсүндөгү учкундарды тиктедим, сөз айтууга алым жок. Ваң чылымын тарта берди, тарта берди. Калың чөптүн арасында жаркырак коңузду эске салып, түтүкчөдөгү учкундар бирде өчүп, бирде күйүп жылтылдап жатканын көрүп турдум. Ошондо өткөн күздө чөптүн арасындагы жаркырак коңузду кууп баратып адашып кеткеним эсиме түштү, адашып жүрүп камышы өскөн көлчүккө туш келгем, ушунчалык коркконуман Кашкабаш жөнүндө унутуп калгам.

— Хе, баары эле узун чачтуулар, узун чачтуулар дешет – оозундагы түтүкчөсүн колуна алып, Ваң кайра сөзгө келди. – Адегенде алар эң эле коркунучтуу, кийин карасаң анча деле эмес.

— Анда, сен аларды көрүптүрсүң да. Кана айтчы, узун чачтуулар деги эмне болгон немелер? – кызыгуусун жашыра албай, тарбиячы Ли сурай кетти.

Ваң чоң ата деле узун чачтуулардан болсо керек. Мен чечтим, ырас, узун чачтуулардын келиши мени Кашкабаштан куткарса, алар ак ниет адамдар, ошондуктан мага жакшы мамиле жасаган Ваң узун чачтуу болууга тийиш.

— Ха-ха! Жок, Ли, сен ал кезде канча жашта элең? Мен жыйырмага келип калгам.

— Мен он бирге карагам. Апам мени Пин-тианга жеткирип салган, ошондуктан мен аларды көрбөй калдым.

— А мен Хуаңшан тоосуна жашынгам. Узун чачтуулар кыштакка келери менен качып кеткем. А бирок менин аталаш эки агам менен коңшум Ниу Сы камынып жатканда бир жаш узун чачтуу келип, аларды кармап алган. Аларды Тай пиң көпүрөсүнө алып барып, баштарын алмакчы болгон; бул иш колунан келбей калганда сууга түртүп жиберген. Алар сууга чөгүп өлгөн. А Ниу Сы кандай албеттүү адам эле – ал желкесине эки дан, дагы беш шэн күрүчтү салып, жарым лиге чейин жөн эле жеткире алчу. Азыр андайларды издеп таба албайсың… Мен Хуаңшан тоосуна кечке маал жеттим, тоонун чокусундагы бадалдардан али нуру кете элек, а төмөн жакта кеч кирип, талаадагы баш алган эгиндер күндүзгүдөй эмес, кара кочкул тарта түнөрүп көрүнөт. Мен тоонун этегине жеттим да, артымды карадым: мени кубалаган эч ким жок, жүрөгүм ордуна келе түштү. Айлананы кайрылып карасам, айылдаштардан эч ким көрүнбөйт, кайра капаландым. Качан гана караңгылык киргенде, тынчып калдым. Айлана жымжырт, тынчтык, бир гана: “үү, үү…”, “куак-куак-куак” деген үн угулат.

— Ал эмне болгон “куак-куак” – деп сурадым таңыркап. Ошол замат чочуган түр менен тарбиячым мени колдон алды, кийинки суроом ага кырсык алып келчүүдөй үтүрөйө: