Жапарали ОСМОНКУЛОВ:

– Атыңдын оозун бура тур, Төштүк. Эми эле киши болгонсуп, тепеңдеп жөнөп калганын көр, мунун. Агаларыңды атаң сүннөткө отургузду беле? Ошону билесиңби, билсең көрсөтсүн! – дешти, сай сөөгүн сыздата чымчый сүйлөп.

Төштүк кыздардын айтканына арданып кетти.

– Агатайлар, атам силерди сүннөткө отургузду беле? – деп сураганда, ак сакалы кара сакалын, анысы кийинкисин карады. Ошентип баарынын айыбы ачылды.

– Атамдын сараңдыгы ай, малга кароо болгону менен жанга битир экендиги билинди. Тоюң менен топураң кал, тойго барып не кылабыз. Агалар, андан көрө жан кишиге көрүнбөй кетип калалы. Аңги атанып жүргүчө, туулбай туна чөгөлү, – деп орто жолдон кайра тартты да, таарынып жатып алды.

– Малың менен жерге кир, какбаш! Пайдасыз малды жыйыпсың, топ уулуңдун баарын бүрүк кылыпсың, какбаш! – деп, байбичеси Күлайым абышкасын тилдегенде, жети өмүрү жерге кирди.

Арданып калган Элеман эсеби жок мал союп, тогуз уулун баш, эң кенжесин төш кылып сүннөткө отургузду. Баарын адалдап, эсте калгыдай чоң той кылып берди.

Тойдун эртеси да болду. Сараң киши сараң бойдон калат окшобойбу. Же бирин жасаса, экинчиси эстен чыгып калабы? Айтор, Элеман ата катары милдеттүү түрдө жасачу дагы бир маанилүү парзын унутуп калыптыр. Ага дагы бир боло турган той себеп болду көрүнөт. Капыстан эле Элеман менен катарлаш өскөн Сараңбай деген киши Элемандын Төштүгүнө алтын таажы кийгизип, алтын такка мингизип, кан көтөрүп алуу зыяпатын кылып, той берүүнү чечти. Журт чакырып, көп мал сойду. Кулак угуп, көз көрбөгөн калктын баарын жыйды. Элемандын балдары жөн турабы, чү-чүлөп тулпар минип, алар дагы тойго топурап жөнөп калыптыр. Той ордого жакын калганда баягы кыздар алдынан чыга калып жана акыйнек айтса болобу.

– Төштүк болбой куруп кал, сен! Бука болуп булкунбай, теңиңерди таап катын албайсыңарбы, отун жыйбайсыңарбы?! Алдың куу баш чал болдуң. Эмнеңерге адыраңдайсыңар? Эл го тойго баратат, а силер аңгиленип кайда баратасыңар? – деп, шарактаган топ кыз дагы балээ ашырды.

Төштүк тык токтоду. Бетинен түгү көрүнүп, ачуулана:

– Катыныңар барбы? – деп сураганда, алар бири-бирин карады.

– А, билдим, агатайлар. Силерге катын алмак кайда? Оңбой калган экенбиз. Атам бизди үйлөнтпөй ушуга дейре не кылып жүрдү? Шорубузду кайнатыпсың, ата. Кыздарга шылдың кылдырып, баарыбызды бой калтырыпсың. Эми өчкөн отту тамызып, балдарыңа катын издеп жөнө. Антпесең тогузубуз тогуз жакка кетебиз, балалыктан безебиз, ата, – дегенде, Элеман бай карбаластап калды.

– Макул, балдарым, айтканыңарга көнөйүн, шаар-айылды кыдырып жөнөйүн. Баарыңа катын алып бербесем Элеман болбой өлөйүн. Сан дүйнөмдү чачайын, карап турбай басайын, – деп, төөлөргө алтын арттырды.

Ошентип күлүктөрүн байлатып, күлазыкты жайнатып, беш жүз жолдошу менен Элеман бай балдарына ылайыктуу кыз издеп жөнөдү.

Кыз издеп көрбөгөн жери, аралабаган шаар-айылы калбады. Ошондон аябай арып-чарчады. Жалгыз кызды алалбай, тогуз кызды табалбай көрбөгөн азапты баштан кечирди. Ай эсебин алган жок, күндө тынып калган жок. Жолуккандан сурай берди, туш келген жерден издей берди. Бир күнү келатып сыйкырчы кемпирге жолукту.

– Эй, Элеман, бир аз демиңди бас. Мен ай-ааламды көп кыдырган, турмуштун ысык-суугун таткан, көптү көргөн кемпирмин. Мен көрбөгөн мазар, мен баспаган тоо, мен жүрбөгөн жер жок. Жер алдында Көкдөө деген дөө бар. Анын жети баштуу сыйкырчы кемпири Төштүктү жер үстүнөн азгырып, жер алдына алып кетем деп ай эсептеп жүрөт дейт. Муну да айтып коёюн. Менин жети уулумду да сыйкырлаган экен, кайып болуп кетти. Ошондон бери уулдарымды таппай зарлап жүрөм. Ушундан жүрүп отурсаң Сарыбай деген байга кез келесиң. Анын колунда тогуз кызы бар деп угам. Улуу кызынын чачы агарып, ортончусунуку көгала болуптур. Тогуз кыздын кенжеси болгон Кенжекенин чачын атасы өзү өрүп берет дейт. Кенжекени ким алса, ошонун ырыс-кешиги көбөйөт имиш. Сырттан балаң Төштүккө алып берер кыз ошо. Андыктан түзеле Сарыбайдын үйүнө барып түшүңүз. Тогуз уулга, тогуз кыздын башын байлай салыңыз, – деп, сыйкырчы кемпир Элеманды жолго салды.