Аман Саспаев: Татым туз

– Жалгызым, кулунум! – Чаңырып жиберип кайра кулады чал. Жанында  тургандар  көз  жашын  булап,  шору  арылбаган  пенденин касиретине  орток  болду.  Узак  жылдар  кайгы  менен  кападан  кажыбаган абышка бир күн ичинде эле алжып чыга келди. Буурул чачы агарып, жаак эти соолуп, мурдакыдан бетер төшөктө томолонуп калды. Багаар, көрөрүнөн айрылып, кайгы баскан кары кишинин көргөн күнү курусун! Эртеси уйгур кошунасы мусапыр чалды өз үйүнө киргизип алып, тамдын  оң  жак  капшытынан  орун  берди.  Көрөөрү  бүтүп,  көмөөрү  калган абышканын  тиричилигине  боору  оорубаган  киши  калган  жок.  Келгинбай бирде соо болсо, бирде алжып сүйлөдү. Бирок, татым туз түйүлгөн түйүнчөгүн колунан түшүргөн жок.

–  Кечээ,  Эшеним  келип  бүгүн  муунум  кирип  калыптыр.  Элге  кетет окшойбуз.  «Ата,  жүр  эми  элге  кетели,  кайгы  менен  кападан  кутулалы.

Тузуңду эми бөлүп жеп коёлу», деп Эшеним жаныма келип айтпадыбы, садага кетейиним, – деп сүйлөдү чал.

Кээде жөөлүгөн сөздөргө аралаш өзүнүн өмүр жөнүндөгү корутундуларын да кадимкидей айтып отурду:– Менин чоң арманым эле – Эшенди колунан жетелеп барып, эли-журтуна кошорум болучу. Эми, өзүмдүн киндик каным төгүлүп, кирим жуулган  жериме  баратам,  –  деп  жалдырай  калат  да  колундакы  тузду көрсөтөт. – Мына бу, Ысык-Көлдүн – мен туулган жердин тузу. Оо, кагылайын, уйгур туугандар, Эшеним экөөбүздү узатып койгула. Бизди өз жерибиздин тузу тартып баратат. Эчен жолу ач калганымда ушуну жалап тоюнгам, эчен жолку оор күндөрдө жаныма алып жүрүп, көңүлүмө төтөп, боюма кайрат тапкам. Ушул туз жанымда жүргөндө эли-журтумдун, бир туугандарымдын  жанында  жүргөндөй  болом.  Мен  жеримди  сагынып, куса болгонумда ушул туздан жалап алып сагынычымды таркаткам. Маа дүйнөдө мындан кымбат нерсе болгон эмес. Элден, жерден ажырап ага куса  болуудан  артык  азап  жок!  Мен  чабармандын  камчысын  жедим. Байлардын  зордугун,  жокчулуктун  кордугун  көрдүм,  ошондо  өлүп  каламбы деп коркподум, өз жеримди көрбөй каламбы деп корктум! Мен көргөн кордугума ызаланбадым, элден, жерден адашып калганыма ызаландым! Оо, туугандар, узатып койгулачы. Өз жеримдин тузу тартып, ата конушубузга алып баратат…

Ушинтип  Келгинбай  кирпик  какпады,  даам  татпады.  Арадан  үч  күн өтпөй эле чалда куру гана сөөк калды.

Бир күнү, эртең менен Келгинбай төшөгүндө жансыз жатканы билинди. Узак жылдары кайгы менен касирет, сагынуу менен кусалык мүлжүп бүткөн мусапыр чал азаптуу өмүрү менен түбөлүккө кош айтты. Кармаган соопкерлердин айтымына караганда чалдын оозунда өз жеринин татым тузу бар экен!