Мартин Иден

Мына, ал, мурда чыны, кээде гана ойлой калып кыялында элестете жүргөн аялга жолукту, аялдар туурасында ой жүгүртүү ага таандык мүнөз эмес эле, бирок ошентсе да бир күнү эңсегенине жолугам деген бүдөмүк ой санаасынан сыдырыла калып жүрчү. Жолукканда да кандай аялга жолукту дейсиң, аны менен бир үстөлдө чогуу отуруп, колун кысты, көздөрүнө тигиле карап, алардан бул ааламга жарык чачып турган ченде жок сулуулукту, анын үлбүрөгөн жан дүйнөсү катылган чыбыктай денесин көрдү. Бирок аны Мартин кадимки дене деп ойлогон жок. Бул ага ачылыш болду, анткени Мартин эч качан аялдар туурасында минтип өзгөчө ойлонгон жан эмес эле. Кыздын денеси бөтөнчө эле, демек, ага кадыресе оору-сыркоо деген жологус болууга тийиш. Бул дене кыздын жанын гана катпай, анын ички дүйнөсүн нурдантып, сөз жеткис кудайы керемет маңызынын аруулукка, кооздукка айланышы эле. Мындай шумдуктуудай кудайы таасир Мартиндин жакасын карматып, анан эргиген кыялдарын бир паста тозутуп жиберди да, кадыресе көнүмүш ойлорго кайтарды. Ушул убакка чейин анын аң-сезими бир да сөз, бир да кеңеш, бир да ишара аркылуу жараткандын бул сыяктуу кереметине чалдыгып көргөн эмес. Мартин эч качан мындайга ишенген жан эмес эле. Ал дайыма дини жок жашаган пенде катары, молдолор менен жандын өлбөстүгү жөнүндөгү чыгармаларды күлкүгө алып, келекелеп келген. Өзүнө-өзү «тигил дүйнөдө» эч кандай жашоо жок, болушу да мүмкүн эмес; бардык жашоо ушу гана жарык дүйнөдө, андан аркысы түбөлүктүү караңгылык деп койчу. Бирок анын азыр Руфтун карегинен көргөндөрү — өлбөй турган жандыкы эле. Өзү буга чейин билген эркектер менен аялдардын бири да анда өлбөстүк жөнүндө азыркыдай ойду жарата алган эмес. Ал эми Руфь болсо так ошондой ойду жаратпадыбы! Ал бир карап туруп эле муну кулагына шыбырап койгонсуду. Руфтун жүзү кайрадан көз алдында жайнап турду, ак куба тартып, токтоо, сүйкүмдүү, анан да бото көздөрү делебени козгоп, ушунчалык назик жана боор тартып караганычы, минтип дегеле Мартиндин оюна түк келбеген аруулуктун нурун периштелер гана чачып карай алат болушу керек. Анын пакизалыгы Мартинди айран-таң калтырып, эсин оодарып жиберди. Дүйнөдө жакшылык менен жамандыктын ар дайыма жанаша жүрөрүн ал жакшы билчү, бирок кубулуп турган бул тирүү жашоонун бир белгиси дал ушундай ченде жок аруулук экени оюна да келбептир. Эми айкалышы түбөлүк жашоо эсептелген ошондой аруулуктун, кайрымдуулуктун жана ныпым кемчилиги жок күнөөсүздүктүн эң жогорку үлгү даражасын Руфтан көрүп тургансыды.

Ушул замат аны өлбөстүккө жетишүүнү күсөгөн каалоосу кучагына тартып кетти. Ал кыздын суу ташыгычы болууга да татыктуу эмес экенин, бүгүн кечте аны менен сүйлөшүп отурганынын өзү ага күтүлбөгөн укмуш бакыт болгонун түшүнүп турду. Албетте, бул чынында кокустук гана эмеспи. Мындайга жеткенге ал эмгек сиңирген эмес болчу, болуп көрбөгөн бул таалайга татыктуу да эмес эле. Анын эси-дартын эми пейилин чалкыткан диний маанай бийлеп туруп алды. Заматта жарык дүйнөнүн жыргалынан баш тартып, жанынан кечип салчу кишинин кейпин кийип калды. Күнөөсү арбын адам тобо келтиргенге мына ушундай абалда барат. Анын да айыбы ашкере болбодубу. Бирок кылган күнөөлөрүнө өкүнүп, жалбарып зарлап ыйлап, тобо келтирип, андан кийинки жыргалына көзү ачылган бардык күнөөкөрлөрдөй эле ал да кызга жетер мүмкүнчүлүктү тартуулай турган алдыдагы бактысына жетине албай турду. Бирок бул туурасындагы ниет тилектер туманда калгандай бүдөмүк эле, алар буга чейинки демейде боло келген ойлоруна түк коошпой жатты. Ээ жаа бербеген кыялдары ага канат бүтүргөнсүп, көз кайкытып, башты тегеренткен көгирим бийиктикте не бир жаркын, не бир ажайып сонун нерселерге ыракаттана суктанып, Руфь менен сыр чечише, жанаша каалгып учуп жүргөндөй болуп кетти. Бул бардык куник орой нерселерден арылган кош жүрөктүн эркин байламдуу чабыты эле, бирок канча чымырканса да кадыресе ойлордун аягына эч бир чыга албай жатты. Ага аракет деле кылган жок. Дегеле эч нерсе туурасында ойлогусу да келген жок. Кыялы акыл-эсин тумандатып, жан дүйнөсүнүн буга чейин өмүрү туйбаган сезимдерин толугу менен эркине таштап коюп, күүлдөп турган жашоонун чегинен чыга, шуудуруган кусага толкуп ташыган мухиттин агымы менен агып кете берди. Кадимки мастай темтеңдеп, өзүнчө угулаар угулбас кобурап баратты: