Султан Раев: Топурак

Экөө бир паска уюп калды.

Эне көз караш менен сүйлөдү. Уулунун не деп айтаар сөзү оозунан учуп, сай сөөгү сыздап ийди. Энеси бир эки сөз айтууга күчүн жыйнады.

— Кудайга ыраазымын. Өлбөстүн күнүн көрүп, өчпөстүн отун жактым. Баарына кайылмын... Баарына ыраазымын..., — Кемпирдин үнү алсыз кысылды. – Мен Жаратканыма керек болуп калдым окшойт... – Апасы бу тарткылыкка моюн сунгандай, мусапыр кейиптенди. – Мобу, — Кемпир муштумдай башын өйдө жакка карай буруп, — Жастыктын алдын кара, сага аманатым бар эле... – деди.

Кемпир бир аз башын көтөргөнгө аракет жасады.

Ал колун жастыктын алдына салды. Колуна кичинекей калатача урунду. Ал калтачаны алды...

- Ичин ач, — деди кемпир.

Ал калтачанын жибин тартып, оозун ачты. Бу калтачада алакандай топурак экен. “Топурак...” ал бу сөздү билдирбей кайрып алды...

— Бу топуракты... — деди кемпир дармансыз. — бир ай мурда Алайга... Кабылан-Көлгө барганда алып келгем... – деди апасы. – Ата конушумун топурагы уулум... Жаман айтпай жакшы жок... ичер суум түгөнүп, кокус ары бурулуп кетсем, жайыма ушу... бир ууч топуракты таштап кой... – деди кысылган үн менен. – Бу ата конуштун топурагы... өлгөндү топурак суутат уулум...

Калтачадагы топуракты ал бекем кармап, акырын жыттап да көргөн. Ал бу топурактан жытты да, апасы не себептен калтага бекемдеп салып алганын түшүнбөдү... көзү али тирүүсүндө эле о дүйнө камданып алганын түшүнбөдү...

Мурат апасынын кашында күүгүмгө дейре отурду.

Топуракты плащынын оң чөнтөгүнө салып, апасынын көңүлүн көтөрөйүн дедиби, орунсуз тамалашты... “Апа, мен келгиче өлбөй тур ээ...” деди. Кемпир акырын шымшынды “...а жагы кудайдан балам... Өткөн өмүр – өчкөн от... өзүң аман-эсен барып кел”, — деди да, арык колун алакан жаза көтөрүп бата кылды... Үнсүз “Омийин!” деп бата берди.

Мурат апасы менен коштошту да, өңү көгүлтүр тартып бараткан апасын дагы бир ирет теше тиктеп алды. Эне бала үнсүздүкө арбалган көз караш менен акыркы жолу жүз чайып турганын сезип турушса да, аны билдирбегенге аракет кылды. Оюнун түбү от болуп турду. Үмүт... көр үмүт ушу. Кемпир акырын гана “макул” дегендей жансыз ээк какты.

***

Мурат негедир бир ууч топуракты өзү менен кошо Бишкекке алып кеткен...

Ал алыста жүргөндө, таң эрте апасынын үзүлгөнүн укту.

Аны да Муратка аялы кабарлады. Аялы менен кыска гана сүйлөштү да түз Стокгольмдон Москвага, Москвадан Ошко учаарын айтты. Келинчеги Бишкектен Ошко карай жол алмак болду...

***

Алыста жүргөн балдары жетип келсин деген тейде, апасынын сөөгүн бир күн кармады.

Мурат кеч иңир аралаш, тээ жердин бир бурчунан Кара— Сууга жетип келди. Россияда жүргөн бир туугандары да буерде экен. Карындаштарынын үнү кулак тунутуп, “Апа!..”, “Жаным, Апа!..” деп азалуу да, кайгылуу да чыгып, армандуу ыйлап жатты. Кичинекей карындашы кошок кошуп, апасын жоктойт. Анын үнү баарынан бийик чыгып жатты.

Мурат апасынын сөөгү жаткан боз үйгө киргенде сөөк башындагы карындаштарынын ыйы күчөдү. Апасы жаткан керебетке тизелеп кулады. Колу менен апасынын жансыз жасатын кыса кармап өнөбою титиреп кетти. Ыйы кургак чыкты. Көзүнөн жашы качып турду... Буердегилердин бирөө апасынын жүзүн ачты...

Көзү жумулган, улуу уйкуга кеткен апасынын жүзү ага ажарлуу тартылды. Ошо жүзүндөгү ажары улуу уйку баскан ааламга апасын жетелеп баратты... апасынын ууртунда өлүмгө баш урган белгисиздик турду... Эркек үнсүз ичтен сыздайт. Көзүнө жаш, көмөкөйүнө өкүрүк келбей буулугуп турду Мурат...өкүрө албай, үнү буулугуп, денебоюн карактаган бир күч, кайгы-касирети анын ичиндеги ириңин жаралбай турду...

Таң эрте апасын жерге берээрде “баягы калтачадагы топурак” жаадына келди. Апасынын аманаты... Суук кабарды угаары менен көңүлүнөн баары көтөрүлүп кетиптир. Кече түнү аялына айтып койсо... ал деле ошол калтачаны ала келмек.

Апасынын сөөгүн түшкө барып чыгарат.