КЫРГЫЗДАР: АЯЛЗАТКА ЫЗААТ

 

Суу куюлган идишти түнкүсүн ачык койбо.

 

Күлгө шыпырынды салба, шыпырынды менен күлдү кошо чыгарба.

 

Балаңдын ыйманын жашынан тиле.

 

Конокторду сыйлоо байбиче аркылуу болот.

 

Шыпыргы менен чаппа.

 

Жаш баланы күзгүгө көрсөтпө.

 

Келин келгенде, босогону аттаганда: «Алдыңды бала, артыңды мал бассын» – деп төбөсүнөн ылдый дан куй.

 

Келинди отко кийиргенде май жедир.

 

Жаш баланы мактаба, күзгүгө көрсөтпө, салмагын ченебе, татынакай деп суктанба.

 

Балага жаңы кийим кийгизгенде бетинен өөп кой.

 

Бешикти тээп жатпа, баспа.

 

Бешикти экөөлөп көтөрбө.

 

Уктап аткан бала үйдө жалгыз калса башына нан же бычак коюп кой.

 

Наристенин кийимин түнкүсүн сыртка жайба, калтырба.

 

Наристенин бетине ай тийгизбе.

 

Баланы жуундурган сууну караңгыда сыртка төкпө.

 

Эгерде таманга, колтукка без чочуса төрөгөн аялга ачкарын үч жолу эмдетип кой.

 

Нан менен бычак аарчыба.

 

Боюңда болсо, капка отурба. Кан койнунда калтырап жатканча, Кул койнунда кутуруп жат.

 

Аял мандаш токунуп отурбайт.

 

Аял эркектин үстүнөн, кийиминен аттабайт, тепсебейт.

 

Очоктон нан түшө берсе ысырыктап кой.

 

Арткан ашты иттен аяба.

 

Беймаал убакта оорулууну сурап барбайт, бала көрбөйт.

 

Түндөсү түш жоруба.

 

Үйдүн эпчи жагына отурарыңды унутпа.

 

Аял киши конок отурган үйдөн чыкканда босогодон артын салбай, арты менен чыгат.

 

Эсиң барда этегиңди жап.

 

Жаш баланын салмагын айтып, татынакай дебе.

 

Жиликтин чучугун жаш балага бербе, кайрымсыз болуп калат.

 

Жаш баланын жашын жылдырып айт.

 

Аял айгыр минбейт.

 

Келин кайын ата, кайын энесин, күйөөсүнүн бир туугандарынын, эже-карындаштарынын атын тергейт.

 

Улуулардын алдынан кесип өтпөй, айланып өт.

 

Эрди албай, элди ал.

 

Сөз келгенде кайнатаңдан да тартынба.

 

Ургаачынын тили – устаранын мизи.

 

Аял жакшы – эр жакшы, обозгер жакшы – кан жакшы.

 

Жакшыны жаанда көр, сулууну карыганда көр. Жакшы аял – үй эгеси, жаман аял – жол эгеси.

 

Бал аарыдан, мээрим аялдан.

 

Эркек – сел, аял – көл.

 

Ажаан катын – үйдөгү өрт.

 

Жаман аялдын тили узун, жакшы аялдын колу узун.

 

Эрди-катын бир үйдүн күнү менен айы.

 

Үйдү кырк эркек толтурбайт, бир катын толтурат.

 

Катыны жамандын казаны сынык, эркеги жамандын бычагы ийри.

 

Төркүндүн төрүндө болгончо, уулдун улагасында бол. Аял – үйдүн куту.

 

Аюу да болсо эриң болсун, үңкүр да болсо үйүң болсун.

 

Жесирдин көргөн күнүнө көз артпа.

 

Күйгөн катын – кошокчу.

 

Жакшы аял – үйдүн куту, жаман аял – үйдүн жуту.

 

Жакшы катын жаман эрди эр кылат, жаман катын жакшы эрди кор кылат.

 

Эне – мазар, эненин тилин албаган – азар.

 

Акылдуу аял эрине абийир кошот, акылсыз аял эринин быкыйын чукуйт.

 

Келиндүү болсоң кекээр сүйлөбө.

 

Кызың жакшы болсо – кызыгын көрөсүң, жаман болсо – сызыгын көрөсүң.

 

Кыялы бузукка кыз бербе.

 

Зайыбы жакшынын айыбы билинбейт.

 

Эне көркү эстүүлүк.

 

Энеде кээр болбосун, мээр болсун.

 

Аял ажарын назиктик ачат.

 

Тикенек болуп бутка киргенче, гүл болуп жакага кадал.

 

Кымкапты кендир менен тикпе.

 

Отту май менен өчүрбө.

 

Айды этек менен калкалаба.

 

Айран сурасаң, челегиңди жашырба.

 

Кыз да балаң, уул да балаң; уулуң кең талааң, кызың – саяң.

 

Ирбитиң келсе ири иш кыл, идишиңди күмүш кыл.

 

Абысының болсо, күндөшүм жок дебе.

 

Ажарлуу аял – адамдын периштеси, акылдуу аял – эркектин шериктеши экенин эсиңден чыгарба.

 

Береке ургаачынын пейилинде.

 

Бышык болом деп жек-жаатыңдан кол үзбө.

 

Дүйнөгө жаралгандын баары асыл, асылдардын эң асылы – аялзаты.