Стефан Цвейг
Бейтааныш аялдын каты
Болгону ушул гана сүйгөнүм. Бирок ошол күлмүңдөгөн көз карашыңа чүмкөлгөн мүнөттөн тартып мен сага ашык болдум. Ырас, бул имерип алгыч, кумарланткыч көз караш, бул кучактап, азгыргыч жана ошол эле учурда жылаңачтагыч көз караш жаратылышында бузулган азгыргычтын көз карашы экенин жана сен бул көз карашына дуушар болгон, дүкөнчү болобу, алдыңан эшик ачкан горничная болобу — көрүнгөн аялга тартуу кыла берериңди кийинчерээк билдим; бул көз караш же көңүл түшүп, куштар болгондукту, же жөн эле кызыгып назар салгандыкты билдирбей тургандыгын, бирок көрүнгөн аялга беттеген сүйкүмүн ага жылуу-жумшак таасир кошорун түшүндүм. Ал кезде он үчтө элем, мындайыңы кайдан билейин. Ошон үчүн сенин алигидей сүйкүмүң жалгыз мага арналгандай сезилип, бүткөн боюм өрт алгандай болду. Мына ошол мүнөттө эселек кыздын жүрөгүндө аялдын сезими ойгонду да, ал жүрөк түбөлүк сен деп кагып калды.
«Ал ким?» – деп сурады курбум. Мен жооп таба албай мукактана түштүм. Ушул көз ирмем убакыттын ичинде сенин атың мен үчүн ыйык, жүрөгүмдүн купуя сыры болуп калганын билдим, ошол себептүү атыңы атай албадым. «Биз турган имаратта жашаган бир господин да» –деп күңк этип жөн болдум. Балдардын шылдыңы чычалаткыч келет эмеспи, курбум да: «Эмне үчүн ал тиктегенде кызарып кеттиң!» – деди. Табалап шылдыңдагандыктан мен ого бетер кызардым. Уятыма чыдабай: «Жинди экенсиң» — деп корс эттим туталанып. Ал түгүл колуман келсе муунткум келип кетти. Курбум ого бетер шылдыңдап каткыра күлдү. Ызаланып көзүмө жаш тегерене түштү. Ал кызды таштап, жогору жүгүрүп кеттим.
Ошондон баштап сени сүйүп калдым. Ырас, аялдардын алпечинде жүргөн сага бул сөз жаңылык эмес, мындайдын далайын уккандырсың. Бирок ишенсең менчелик ашык болуп, ушунчалык берилип сүйгөн жан жоктур. Сен дегенде мен коркок-билиш болчумун, ошондо эле өзүмдү сага бергемин жана ошо бойдон кала бердим. Жаш кыздын купуя сактаган жашырын махабатына ааламда эмне теңдеше алат? Эч нерсе! Ал махабат жан кыйгандык, күңдөн бетер үнсүз-тилсиз багынып, ошончолук үмүтсүз жана ичтен гана туталанып, ошончолук бекем, ошончолук тунук. Делебени козгоп, жан жыргалына жутунткан аялдын махабаты да жаш кыздын махабатына тең келе албайт. Сырдашы жок жалгыз жүргөн бала гана махабатын жүрөгүндө катып жүрөт. Башкалар ичтеги буулуктурган сырларын бөлөк бирөөлөргө ишенип айта берип, өз махабатын баалабайт, жалынын суутуп жок кылат. Алар сүйүү жөнүндө көп угушкан, көп окушкан, алар сүйүүнү ар кимдин башындагы иш деп түшүнөт. Алар сүйүүнү оюнчук көрүшөт, биринчи ирет чылым тарткан баладай мактанышат. Бирок мен... сырдашар ынагым жок, дасыбаган мен шордууга акыл айтып, жол көрсөтөр ай дээр ажам, кой дээр кожом болбоду. Караңгы орго кулагандай келечек тагдырыма боюмду таштадым. Жүрөгүм сен деп согуп, акыл-эсим сага чырмалып, кыялым көлөкөң сыңары ар качан артыңан ээрчип калды... Атамдын өлгөнүнө көп болгон, үй тиричиликтин түйшүгүнө тебеленген пенсия менен оокат кылган убайымдуу апам мага жат сыяктанат. Жаштайынан бузулган курбуларым мени чөйрөсүнө жуутпайт, өзүм да алардан оолак жүрөм, анткени мен үчүн эң ыйык болгон кумардануу сезими аларга оюнчук сыяктуу. Көп адамдардын сүйүү сезими буудай тарап, кумдай чачылат. Мен болсом жүрөгүмө сыйбай ашып- ташып сыртка жулкунган кенчимди бүт бойдон сага арнагам. Мен үчүн сен ким болгонуңду кантип гана түшүндүрөм! Теңдеш эчтеме жок, жөн айтканда, сен мага мүлдө аалам, бүт өмүрүм болдуң. Сага байланышы бар нерсе гана мага маанилүү, жандуу, кызыктуу болуп, башка эчтеме көзүмө көрүнчү эмес. Бир калыпта өткөргөн турмушумду буздуң да, ташкындатып жаңы нукка бурдуң. Мурда окууга көңүл кош, эчтемеге жөндөмү жок мен бат эле окуучулардын алдына чыктым. Китепти сен жакшы көрөт эмессиңби, ошол үчүн түн ортосуна чейин баш көтөрбөй жүздөгөн китептерди окуп чыктым. Сен музыканы жакшы көрчүдөй сыяктангансың, мен да эрегишкендей роялды үйрөнө баштадым. Апам таң калат. Сенин көзүңө тыкан, жакшынакай болуп көрүнөйүн деп, көйнөктөрүмдү сөгүп кайра бычып жарашыктуу кылып тигип кийдим. Апамдын үйдө кийүүчү көйнөгүн алжапкыч кылып мектепке кийип жүрдүм. Ошол алжапкычымда төрт чарчы келген жамаачы бар эле, көзүң чалып калып, жаман көрүп калат го деп коркчумун, ошондуктан ар качан тепкичтен чыгып келатканда алжапкычымдын жамаачылуу жерин сумкам менен далдалап алчумун. Ошентем да, кокус көрүп коёбу деп, үйгө киргиче шашам. Эми ойлосом балалыгым экен, анткени сен мени таптакыр карап да койчу эмессиң.