Абдиламит Матисаков: Тандыр

Апамдын кейигенин атамдын кулагы чалбаса экен деп, чый-пыйым чыгат. Жетсе эле, болду дей бер! Кечке кебине кошуп эрмектей жүрөт.

– Ушундайыңда чоң-кичүүгө туткан сөзүң адал, сүттөй таза болбосо, ишиң чатак. Колуңдагы кармап турган китебиңде дагы ушулар жазылса керек?

Баары бир, апамдын жеме-жукасын атамдын сак кулагы чалып калыптыр:

– Дагы сүтак кайрып келиппи? – Үнү ачуулуу. – Буларыңды такыр койдура албадым. Ушуларыңдын мака менен иши барбы! Кайра бүлдүргөнгө тап. Маканын шагына бастырба деп канча айтам сага!

Жок жерден чыккан беймаани сөзгө апам чыдабайт. Атамдын кебин кайчы бөлүп, эми мени актоого өтөт.

– Жо-ок, мусулман киши десе (жок нерсени оюна салган кишини ушинтип атоочу), угуп-укпай эле сүйлөй бересиңер. Маканын алды как болуп, кайрыганы калбадыкпы. Бул макаңдын бир түп мака жалгыз баш дүмбүл кучактайт деген калпына кейип атам. Ушинтип сүйлөй берип, колундагы дүмбүлүн кызарган чок ортосуна салып, үстүнө корду шилей тартып коёт.

Атам өзү дагы тынчы жок киши. Иш тапканга ушунчалык уста. “Тиричиликти терметкен ушул атаңар” дейт апам да.

Четтери саймаланган дасторкондо жаңы уютулган айран, чоң пиалага томурган сары май, ыпысык буудай наны. Адатынча бизди күттүрүп, алигиче атам сыртта. Чыдай албаган апам айбандан үн салат:

– Келбейсиңерби эми, ушул күттүргөн адатыңарды качан коёр экенсиңер.

Бир топто барып атам кирет.

– Колго суу куй, – дейт мага. Ордуман элпек турам.

Ал төргө чыгып мандаш урунат да:

– Тандырың кандай? – дейт апама.

– Кандай болмок эле, куниги чыгып бүттү, көрүп турбайсыңбы?

Апам нааразы унчугат.

– Анда колдун бошунда оңдотуп албайсыңбы? – Атам чайын ууртай берип, апамды пиала үстүнөн тиктейт.

– А күн кана! Көзүм ачылбайт беле. – Атамдын бошогон пиаласына кол созуп, апам сүйүнүчтүү. – Тандыр жандык сөйкөнсө эле көчкөнү турат.

– Эртең эле алакат кылалы анда…

Тандыр жөнүндөгү маслет ушуну менен бүттү.

Келерки күнү тандыр бузулду.

Апам:

– Этияттагылачы, кокус жерге катуу коюп, жарака кетирип жүрбөгүлө, – деп бизди тегерене чыйпылыктап жүрдү. Бузулса ордуна жаңыны курганы жатсак, эскисине неге зээн кейитип жатканына мен түшүнбөйм. Тандырдын оозун алып жерге койгонубузда, орду көзгө куник тартылды. Апам улам эңкейе калып, кара көө болгонуна карабастан жака-белин кармалап, кези келсе дагы пайдаланчудай калбаат.

*   *   *

Анын эртеси опур-топур тандыр жасоого кириштик. Атам эшегине бир жапма кылып алып келген ак топуракты жерге төгүп, суу куюп, буламыктай ылай жасады. Бир күн өттү. Ылай уюду. Шашке ченде ишке кириштик. Апам ичкериден боз бөзгө түйүлгөн эчкинин жүнүн бурдай көтөрүп келип:

– Ушул жетер? – деди.

– Оой, кой, болбос. – Атам чоң түйүн жүндү көрө коюп, чочуп алды. – Он тандыр курмак белең? Жетмек түгүл бул ашып да калат. Кичине жетише урунсаңар.

Апам аны аягына чейин укпайт. Жылаңайлак буту менен жаңы уютулган ылайдан бир четинен майкандап ийлеп кирет. Бир сыйра тебелеген соң, четтеги түйүндөгү жумшак жүндөн улам үзүп аягына таштай аралаштыра кечет. Мен шапшыла кечилип жаткан ылайдан көзүмдү албай, улам жүндөн үзүп апама узатканга өтөм.

– Түзүк, түзүк эле берсең битиребей, чоңойгондо сараң болот беймсиң. Бер түзүк эле, эки колдоп сунсаң? Бул берекелүү, ырыскылуу тандыр болот. Силер чоңоюп эр жеткен чагыңарда келиндерибиздин колунан ушул тандыр нанынан буюрар бекен?.. – Сынамакка көз кыйыгы менен мени карайт апам.

Мен уялып кеттим. Тилимди таңдайыма “шык” эттирип тура берем.

– Ой-бай, ботом, чоңойгондо аял албай бул дүйнөдөн так өткүң барбы? Биз эмне ушинтип, түбөлүккө маңдайыңарда эле турмак белек! Карыйбыз, арыйбыз. Нан таап, бизди да багышыңар керек. Угуп жатасыңбы? – Апамдын согончогу тийген ылай төгөрөк тартып, суу ошол жерге толгондо, экинчи буту аны чачырата бузуп кетет. Чөйчөккө сыйчудай суу бара-бара азайып олтуруп, акыры таптакыр соругуп бүтөт.