Толубай сынчы

   Кемпиринин далдоосунан көрүнбөйт. Эми экөөнө тең шамал тийген экен дедик. Акылдарынан эми бир жолу адашкан экен дедик. Үйгө баргыла дедик. «Үйүбүзгө баратабыз» дешет. Ит десе ит эмес, куш десе куш эмес, киши десе киши эмес, жылкы десе жылкы эмес, уй десе уй эмес, жолборс десе жолборс эмес, Чаарыңар дейбиз, экөөңөрдү көтөрүп чуркайбы же учабы, канаты кана, канатын көрсөткүлө, көрсөтпөсөңөр жарышпайбыз, кубалабайбыз, кой, эсен-аманыңарда үйгө баргыла дейбиз.

  «Үйүбүзгө баратабыз» дешет. Кемпир айтты. Унчукпай, унчукпай туруп, дагы бир сөз айтты. Сөзү чучугубузга жете түштү. Анан эл-элибиз, журт-журтубуз менен кубалап, жетпей калдык да! Пай-пай-пай. Жагалмай сарыбыз чукулдаган экен, кыйкырып мактап койсо көөп, мурду барбайып жолдо калыптыр, бычакка араң жарады. Айкашкабыздын мээси жука экен, күндүн көзүнө карап жүгүргөндө, мээсине күн өтүп, бул жетпей калыптыр, бычакка араң жарады. Сарала күлүгүбүздүн туягы жука экен, ташка салса ташыркап, мөгдөп, бул калыптыр, бычакка араң жарады. Кайда кеткендерин да билбей калдык. Бирибиз бирди айтабыз, экибиз экини айтабыз, үчүбүз үчтү айтабыз.

   Кемпир Чаардын оозун тарта албай, үчөө аскадан учуп өлүшүптүр дейбиз. Кемпир Чаардын оозун тарта албай, үчөө деңизге чөгүп өлүшүптүр дейбиз. Чаардын оозу таштай катуу экен дейбиз, жомок кыла баштадык. Үчөөнү жомок кыла баштадык. Пай-пай-пай… Биз билген эмеспиз. Укканда ишенген эмеспиз, көргөндө ишендик. Дагы баягы өлбөгөн Сыдык көр бүркүтчү болбосо, билмек эмес экенбиз. Оң көзү жок. Бүркүтү оң көзүн чукуп салган. Бүркүт салганын койбойт. Сыдык көрдүн жөө жүрүп асмандагы кушту тосуп кармай турган жолборстой уулдары бар. Жылына Бүркүт-Уянын кызыл аскасынан балапанын алып багышат. Анан ата-энеси биздин абийирибизди чыгарышат. Эшикке чыга албай калабыз. Болбосо, көтөрүп кетишет. Кубат жетимдин кызыл көйнөкчөн жети жашар кызын көтөрүп кетишкенден кийин коркуп калганбыз. Бала, кыз, кемпир, чалды эшикке кыя чыгарбайбыз.

  Асман менен бир болуп, шаңкылдап эле келип калышат. Эшигибизден башбагымыш болуп, карамыш болуп калабыз. Сыдык көрдүн балдарына баргыла деп калабыз. Экөө эле келишпейт, өч кууп, өч алабыз деп туугандарын, агаларын, инилерин, эжелерин, сиңдилерин, чоң аталарын, чоң энелерин кошо ээрчитип келишет. Асманга батпай кетишет.

   Бир күнү эшигибизден башбагымыш болуп отурсак, биздин үстүбүздөн жыпжылаңач кишини чыйылдатып, чаңгектеп баратышат. Кембагал Толубай сынчыга окшоп: «О, журт! О, журт! Энеңдинин бүркүтү, энеңдинин бүркүтү! Жеди-и, жеди-и! Жутту-у, жутту-у! О, журт!» деп кыйкырып-өкүрүп, сөгүнүп баратат. Биз карап турабыз. Кыйкырган-өкүргөн, сөгүнгөн бойдон кетти. Итке минген кедей киши эмес беле. Ошол жылаңач киши Толубай сынчы экен. Биз ишенген эмеспиз. Көргөндө ишендик. Кемпирди көргөндө ишендик. Пай-пай-пай, бизге жакын жерде эле жашап жүрүшүптүр. Кемпир биз менен сүйлөшпөйт. Аттын куу келдеси жатат. Курсактары ачканда Чаарды союп жешкен экен дейбиз. «Күлүктүн этин адам жебейт» дейт. Кемпир биз менен сүйлөшпөй койду. Ургаачы жолборско окшойт. Чаардын терисин кийип алыптыр. Апачыктары дөбөнүн башында экен. Дөбөнүн башында тоодой күлдөбө жатат. «Бүт кыргыздын күлү ушерде» деди. Кемпир ушинтип айтты.

   Түн кирип кетти. Кемпир дөбөнүн башына улуу от жакты. «Жүз жылдан бери от жагам, бирөө басып келбейт» дейт. «Биз келдик» дейбиз. «Бирөө басып келер» дейт. «Биз келдик» дейбиз. «Тигип койду дейсиңби, бирөө туулар» дейт. «Биз келдик» дейбиз. «Жок, силер адамсыңарбы, силер адам эмессиңер» деди. Биздин чучугубузга жеткен сөзү ушул эле. Кайраты дагы эле тоодой экен. Жүзү, мүнөзү, бою, батып бараткан күндүн нуру тийген ээн, бийик, жалгыз аскадай чырайлуу, катуу арчадай Кемпир отту карап, биз менен сүйлөшпөй койду. Эжекебээсаа экөө коңшу экен. Чымчык биздин кобур-шобурубуздан ойгонуп кеттиби, жаман түш көрдүбү, сүйлөп жиберди.

   — Эжекебээсаа-а!