Казат Акматов: Архат

Күндөлүк күйпүл жумуштан эч качан колу бошоп, башын өйдө көтөрүп көрбөгөн ректор эмнегедир мынабул бүгүнкү көрүп турганындай ажайып кенен дүйнөнү ушуга дейре бир да жолу байкабаптыр. О, шумдук! Дүйнө кенен турбайбы?! Тибет кенен турбайбы?! Мынабул миң сан жылга жыбыттардын койнунда не деген керемет адамдар жашап өтпөгөн? Ошонун бирин Лама Цу жалгыз отуруп ректорго айтып берди эле. Дал азыр эсине кылт дей түштү:

 «Ак чач болуп калган кезинде бир абройлуу монах ээн үнкүргө келип, көп айларга сүкүт салмак болуп бекинет. Аны ал жерге коштоп, жүктөрүн көтөрүшүп келген өзүнүн эң кымбат көргөн окучуусу, шакирти эле. Устатынын анча-мынча жарыбаган оокатын көргөн жаш жигиттин капыстан ниети бузулат да карт ламаны таш менен башка уруп өлтүрүп тоноп кетет. Бирок, өлдү деген монах өлбөй, эртеси эсине келет. Жараты ушунчалык катуу болгондуктан ал ооруга чыдап жата албай кайрадан тези нен сүкүткө кирип, эсучун жоготуп жата берет. Ооруган жерин сезбейт.

Бир күн айланган соң монахтан кабар алууга дагы бир шакирти келет. Келсе монах тил оозу жок жатат, шилисинен куюлган кан сасып чирий баштаптыр. Устатын ойготуп алып эмне окуя болгонун билип алган бала дароо жакынкы монастырды көздөй чуркап, догдур апкелмек болот. Ошондо өлүм алдында жаткан монах колун көтөрүп шакиртин токтоткон экен.

 - Менин бул кебетемди көрүшсө дароо кылмышкерди издей башташат. Ал болсо алыс узап кете элек. Колго түшүп калышы мүмкүн. Колго түшсө ал бечараны атууга буйруп салат ко. Мен андайга макул боло албайм. Андан көрө мен жата турайын ушул тейимде, тигил шакиртим узап кетсин. Балким ал ушундан кийин оңолуп кетээр. Түшүнөөр. Эмнеси болсо да мен анын өлүмүнө себепкер болбоюн. Эми сен дагы бара бер, уулум. Бул окуяны эчкимге айтпай эле кой», - деген экен.

Мына ушундай аркыл адамдар жашап өткөн тура бу миң коктулуу Тибет тоолорунун ичинде. Ректор терең санаадан чыгалбай илкип жүрүп отуруп иш бөлмөсүнө кирди да, эшигинин ичинен бекитип алды... 

Лама Бусмен бул түнү аябай жаман уктады. Ары оодарылып, бери оодарылган сайын жапжаңы Джиптин арткы орунтугу кычырабаса деле кычыраган сыяктуу. Түн ортосу оогондо алар токтогон тыптынч эле дөбөнү кайдан-жайдан келген жаан аралаш добул уруп-сабап, үч тоннадан ашык машинаны тимеле жулкулдатат. Андан соң добул тып эле басылып калды.

 Лама Бусмен болсо добулдун басылганына ишенбей күтүп жата берди, жата берди. Уйку-соодо көп жаман нерселер түшүнө киргенсиди, бирок бирин да эстей албай калыптыр. Акыры таң супа салып, айнектер агарып кетти, бирок добул ошол бойдон кайтып келген жок.

- Тургула, мырзалар, – деди салондун потологун тиктеген тейде, түндөгү капыстан келген добулду ичинде жакшылыкка жоруй албай акырын сүйлөп.

- Тургула. Уч ай үч күн өттү. Ыйык Миларепаны бүгүн сүкүттөн чыгарышыбыз керек. Ал бизди күтүп жаткандыр. Тургула. Үңкүрдүн оозу дал баягы үч ай, үч күн мурдагыдай экен. Эч өзгөрүү жок. Ташы-таштай, куму-кумдай дегендей бардыгы тең орду-ордунда. Буерге эч бир жандык, атүгүл канаттуу куш конбогону билинип турат. Лама Бусмен дасыккан пандит эле. Адамды сүкүттөн чыгаруу өтө кылдат, опурталдуу иш экенин ал билчү. Эпадам олдоксон иш кылып чочутуп алсаң, сүкүттөгү адам майып болуп калышы мүмкүн. Ошондуктан Лама Бусмен адегенде үңкүргө жалгыз өзү келди. Эч дабышсыз келип тешикке кулагын тосту. Эпадам сүкүттөгү кишинин дем алуусу угулса, анда ошол ыргакка кошула дем алып оту руп Лама Бусмен акырындап Мани Ясонун сезимине ойготуучу психикалык сигнал бере баштамак. Антейин десе сүкүтчүнүн дем алуусу угулбады. Бир аздан кийин Лама Бусмендин өзүнүн сезимдери дүргүп чыкты. Анткени айлана-чөйрө өзү үңкүрдүн бопбош экенин сездирип турду.

Ошентсе да ал абайлады. Колуна кармай келген жыпар чөптү күйгүзүп үңкүрдүн тешигине кармады. Жыттуу түтүн ээн үнкүрдүн ичине толуп чыкса да эч натыйжа берген жок. Ошондо Лама Бусмен анык чочуду, жата калып үңкүрдүн ичин карады -эч нерсе көрүнбөйт, угулбайт, сезилбейт.

 -Эй, мырзалар, тез келгиле! -деди ал ошондо тигиндейрээкте жалдырап турган жансакчыларды шашылыш чакырып.