Касым КАИМОВ: «Ак жоолук»

Эшик ачылды.

— Мүмкүнбү?

— Кириңиз!

Босогону аттагандан кийин, ал салам айтты…

Каада боюнча үй ээси чай кайнатты. Столго оокат даярдады. Экөө тең ач эле. Ошол үчүнбү же сөз баштоонун кыйындыгынанбы, чайды узакка ичишти. Анда-санда бири-бирин астыртан тиктешет. Канипа анын сөз чыгарышын күттү. Анын көз карашынан ички сезиминин байлыгын, эмнеге ышкылуу экендигин байкады. Бейтааныш эркек аялдын кебетесине жана көзүнө гана серп салды.

Канипа этияттана баштады. Анткени ал эркектер суктанарлык сулуу эмес, көзү да жүрөккө чок саларлык оттуу эмес. Ушул кемчилигин сезип турабы деп кысталды. Мурунку эркектер анын бөрсөгөй төшүнө, аппак тамагына жана ичке белине көбүрөөк кызыкчу эле. Андай эркектерди сөзгө келбей туруп, үйдөн айдап чыкчу. А, бу кишинин көз карашын кандайча бааларын жана ага эмне деп жооп берерин биле албай отурду.

Чай ичилип бүттү, так айтканда, чайнекте эч нерсе калган жок.

— Мен Алыбекмин, — деди ал таанышууга өтүп.

— Канипа! — деди аял.

— Сизди билем. Бирок сиз мени билбейсиз,— деди Алыбек.

— Билем! — Канипа аны жоодураган көзү менен тике карады.

Чынында Алыбек жөнүндө көп нерсе уккан. Уккандарынын көбү жомокко окшош эле. Биздин заманда да ушундай эркек болобу деп ага сыртынан таң калчу.

Аялдын жоодураган көз карашы муңайым кебетесине, дилгир мамилесине жарашып турду. — Мындан жакшы аяп болобу? — деп ойлоду Алыбек. — Ушундай жан менен жашай албаган кандай пас эркек — деп, анын мурунку күйөөсүн жек көрүп отурду.— Күйөөсү өзүнүн начарлыгынан, буга тең боло албаганынан ажырашкан окшойт… Мен да тең боло албайм го…

— Эгерде мен жөнүндө билгениңизди мурда уксам, бул үйгө келбеген болор элем,— деди Алыбек өкүнүчтүү.

— Эмне үчүн? Сыртынан миң жолу угуудан бир жолу көрүшүү артык. Келгениңизге кубанам.

Бул сөз Алыбекке какшык сыяктуу туюлду. Айжаркындын окуясынан улам айтты го деп болжоду. Мейман ордунан турду.

— Сиз менен көрүшкөнүмө чоң ыраазымын. Кош, жакшы калыңыз!

— Шашпаңыз, отуруңуз.— Үй ээси чебелектеди.

Мындай бир мүнөз, ойку-кайкыны билбеген тоң эркектер менен кенен сүйлөшүп, көңүлүнө актык салмайынча жарпы жазылбайт. Жубайы келишпесе, бу сыяктуу эркектердин багы ачылбайт, өмүрү өкүнүч менен өтөт.

Алыбектин пейли тазалыгын сезсе да, аны токтотууга аракет кылсам, ого бетер иренжитемби — деп ойлоп, өзү кошо ордунан турду. Үйүнөн чыгарып, автобус токтоочу жерге чейин узатты.

— Убара болбоңуз! Кала бериңиз! — деп, ушак айың сөздөрдөн коргогусу келген меймандын сөзүнө көнбөдү. Акырында Алыбек мындай деди:

— Эгер айып көрбөсөңүз, жакшы санаалаш адам катары катташып туралы? Эгер айып болбосо…

— Жакшы болот. Келип туруңуз?

Аңгыча автобус келди. Алар кол булгап ажырашышты.

* * *

Картотека. Канипанын тушундагы белгиге дагы бир илеп коюлду. Ал Алыбектин өзү.

* * *

— Атамы көрчү! — Жаныбек келинчегине кол булгады.

Баласын эмизип отурган Айым козголгон жок.

— Атамы көрбөй жүрүптүрмүнбү!

— Келсең эми! — деп Жаныбек шаштырды.

— Эмне болуп кетти? — деп Айым терезенин жанына келип, кар күрөп жүргөн Алыбекти көрдү.

— Ой, тобо!

Атасынын беш жылдан бери үй тиричилигине киришкени ушу. Дайыма иш менен, үйгө келгенде эс алат же небересин эркелетет.

Алыбек кар күрөп бүтүп, токойду көздөй басып кетти. Жазгы ала шалбырт эмес, жайында токой көркүнө чыгып турган учурда да ал ошол жакка барчу эмес.

— Буга эмне болгон? — дешип алар сонуркап тиктеп турушту.

Атасынын жүрүш-турушу өзгөргөнүнө бир жумача убакыт болуп калды. Календарды күндө бир нече сыйра тиктейт. Күзгүгө көбүрөөк каранат. Уулу менен келини атасынын турмушунда кандайдыр бир бурулуш башталганын жаңылыктын жышаанасы катары баалашты.

Ал 7-март күнү кечке маал келинин майрамы менен куттуктап, атыр, самын, жоолукту белек кылып берди. Өзү райондун борбору жакка атчан кетти.

— Мени күтпөгүлө. Кеч келем, — деп эскертти.