Арслан Койчиев: Тагдыр жөнүндөгү ыр

–Жан кирбесе, ошентеби! Schiete! – деп буркулдады дагы бир жолу.

Күндө урунган буюм-тайымың бир ордунда такай турбай, кереги жуп тиерде “ойт” берип ойнотуп, качып калган шекилдүү эле, бир кезде көөнүңө кыттай уюп, жадыңдан чыкпаган жатталуу нерселер деле илме-кайып кебетеленип, карматпай калат окшобойбу. Атаңгөрү-ү, бир сөзүн эстесең, мээңен бирөө келип өчүрүп салгансып экинчи сөзү түк эсиңде жок. Кара күчкө күчүркөнүп, өлөрман жаның экинчисин эстесең, үчүнчүсүнөн жаңылып, эстегенге шайың да жетпейт. Ошон үчүн блокноту керек. Блокнотун ачып, эки-үч сыйралап көз чаптырып албаса, ашык-кеми жок кырк алты жыл илгери калем-кагаз узанып, буулуккандан чиймелеген он сап ырынын үч сабы гана өз ыргагы менен куюлушуп, удаа саптары уйкашынан жыдып, күчүркөнсө да эсине түшүрө албай жатпайбы. Ошону үчүн эски блокноту керек. Бүгүн керек. Эң башкысы – үлгүрүшү керек. Латын тамгасы менен сулуу жазганды ушу күнчө унута элек. Шурудай кылып бадырайта тизип, көчүрүп алмакка актай баракты да эчак дайындап койгон.

Кайсалактаганга колдорун майда калтырак басып, калчылдап чыкты. Энтигип да кетти. Саамга көчүк басып, кайсы кычыкка койгонун эстегенге аракет кылды.

–Oh, verdammt! – деди күбүрөнүп.

“Богооздоно сөгүнгөн неме эмне мынча туталанып, колу калтыраганча блокнотун издеди” дейсиңерби? Үч уктасаң түшкө кирбеген, ойго келбеген жерден сапарга чыгуунун камын жеп, демиккен жаны чакан кыштакты каршы-терши таптап, кийим-кечек сатчу үч-төрт дүкөнүн дүң соодагерден бетер кыдырып, бир чоң чемоданга сыйгыдай белек-бечкек алчусунда бир буюмду ашыкча алды, анысы – аялдардын көйнөгү эле дебедикпи. Мындан да майдалап, тактап айтсак, көз болжолунда этеги тизеден узун көрүнгөн, майда кызыл гүлдүү, кездемеси – жибектен, бычыны да жарашыктуу, отуз сегизинчи размерлүү көйнөк эле. Эптеп мекенине аман-эсен жетип, көйнөгү арналуу ошол кишисине жолугуп калса, эбин таап бет мандайынан чыгып, жолугуп калса, белегин кош колдоп сунуп, башты ылдый ийип тартууларда жөн бербей, бир барак кагазды кошо кыстарып койгонду кыял кылды эле да. Албетте, эгерде анысы алигүнчө тирүү болсо. М… аны тирүү деп эле болжоп жатты. Тирүү болгой эле деп, тиленип да жатты. Ал эми көйнөктүн бүктөмүнө кыстарчу бир барак кагазга сегиз муундуу он сап ырды, мындан туптуура кырк алты жыл илгери, 1946-жылдын август айында, мынабу эле Пигниц өзөнүнүн шиберлүү жакасында шордуу башын мыкчып, жерге-жээги менен эми түбөлүккө жолукпас каргыштуу тагдырга кантип чыдап, кантип көтөрөрүн ойлогондо эчкирип ийип, мөгдөп отурчусунда өз колу менен жазган, “Б…га” деп атап койгон он сап ырын шурудай тизип көчүрүп коюшу керек болчу. Эми ошо элүү жыл бою жоголбогон эски блокнотунун кашайып табылбай жатканын карачы!

Жылаажын үндүү ардагы: “Баатыр, баатырым!” деп эрке чакырып калчу эле. “Кийин кандай ойдо калды экен? Эмичи? Эмне ойдо жүрдү экен?” – деп ойлоду М… бир маал.

II

Андай күндөрдү да башынан өткөргөн. Эмне, энеден туулганда эле маңдайы кайкы, багы тайкы туулуп, ыраматылык атасы жети күндүк ымыркайында кулак түптөн ырымдап, үч ирет шыбырап ат койгондо эле, жарыкчылык дүйнөдө жакшы сөз укпастан, “ант ургур чыккынчы, каргыш тийгир саткын” атыгуу кургурдун бешенесине жазылып калган дейсиңерби? Жазмышына антип чийилгидей кудайдын кайсы каарына калган экен? Каарына калса, токсондон ашыра жашайт беле. Жоон учуна кол башындай коргошун уютулган чокморду кериле шилеп, айкырып жоого тийип, кезинде “баатыр” даңкын да көтөргөнбүз. Кылычын жалаңдата сунуп, жанды сууручудай үстүнө өзү үйрүлүп келгенинен, көзү көк таштай көк, сары чийкил орусту өлтүрө чаап жыкты эле. Эр өлтүргөн өнөрү узун элдин учуна дейре угулуп, калайыктын оозуна алынганда жашы он беште болчу. Он беш-те! “Жылгын-Башы” деген жер бар эле, бейиштин бурчу өңдөнгөн жер соорусу эле, ошол жерде солто менен сарыбагыш кыргызы утур орустун кыштагына ат коюп, жаңжал салган эле. Кызыл кыргын ошол урушту азыркылар эстейби-жокпу, ким билсин, ошондогу бир эрдиги бирөө-жарымдын эсинде барбыжокпу, непадам эсинде болсо, эрмек кылып, кеп кылышабы-жокпу, ким билсин, бирок М…-нын эсинде.