Арслан Койчиев: Тагдыр жөнүндөгү ыр

Мына ушундай жашоону буйруптур. Мына ушундай жазмышты көтөрүү буйруптур. Кызыл аскер кезиндеги жалгыз сүрөтү сакталып калганын кудай билет. “ВоронежМоронеж” деген жерлерде “ураалап” кыйкырып, урушка кирерден оболу өмүрүндө биринчи жолу энчилеп сүрөткө түшүп, артындагы актай жерге:“ушул сүрөтүмдү жакшылап катып ал” деп чиймелеп, айылына жөнөтүп ийди эле, анысы жетип-жетпегенин, ардагынын колуна тийиптийбегенин кудай билет. Тийген күнү деле аны аздектеп катып алууга жарады бекен? Же “мекенди саткандарды жашыруунун жазасы оор” деп опузалап, суракчысы омуроолоп келген күнү, “мынакей, кокуй” деп КГБнын колуна тапшыра салды бекен? Ал эми “гауптштурмфюрердин” формасын кийип түшкөндөгү сүрөттөрү мына минтип сакталуу.

Кептин баары ушунда. Балким, “гауптштурмфюрерлиги” болбогондо, башкаларчылап буга чейин эле Мекенине маал-маалы менен кат жазып көрмөк. “Албетте, бул сүрөтүмдү көргөзбөйм. Эч кимге көргөзбөйм. Даана чыккынчы болуптур дешип, көргөндөр чалкасынан кетпейби!” деп ойлоду М…

Альбомду ордуна койду. Бүшүркөп, ырды эстеп көрдү. Үч сабы так эсинде. Калган жети сабы чала-була эсинде. Эсиндеги үч сапты үн чыгара так кайталап, кийим илинген шкафтын текчелерин – ала кетчү белектери тизилген текчелерди аңтара баштады. Көп буюмдун ичинен чаташтырып албайын деген ойдо көйнөк экөөнү чогуу койгон жок беле?

Этеги тизеден узун көрүнгөн, майда кызыл гүлдүү, кездемеси – сатинден, отуз сегизинчи размерлүү көйнөктү койгон жеринен аярлап алып, бүгүшүнөн жазып карады. “Булак” этип блокноту көзгө урунбаганы менен, бу саам көйнөккө алаксыды. Сатин кездеменин бетиндеги майда кызыл гүлдөрү тоо этегиндеги жазы талаанын кыпкызыл болуп жайнаган кызгалдактарындай элестеди. Колунан келгени ушул. Бүгүлүп басып барып, гүлдүү көйнөктү эки колдоп сунарын элестетти. Алар бекен? Кабыл алар бекен? Көйнөктүн бүктөмүнө кыстарылуу кагазды ачып, он сап ырын окуур бекен? Окуса, кандай ойдо калат болду экен?

Ардагынын кийин кандай ой-кыялда калганын билбейбиз. Кезинде “баатырым эле баатырым” деп жалбарып, жалжал тиктечү эле, аппак жумуру билегин мойнуна жумшак артып асылганында, “баатырым, баатырым” деп эркелечү эле. Элди ээрчип, үйүт-үгүтүнө кошулганда ою чындап бузулдубу же жокпу, ою бузулганда “саткын эле саткын” деп кошо каргаган күндөрү болдубу же жокпу, аны да билбейбиз. “Саткын” деп айтса, чын жүрөктөн айтты бекен, же жүрөгүнүн тереңинде “аным саткын эмес” деп чыңырып, каяша айтканга жарады бекен? Аны да билбейбиз.

Бир курдай колхоздун талаадагы жумушунан кабагы бүркөө келип, “киши укпасын, жаным, экинчи мени “баатыр” дегениңди кой, кокуй, антип айтпай жүр” деп тыйганын эстеди. “Кап!” деди ичинен сызып. Кап, акыры минтип жылаажындай ошол үнүн, ошол сөзүн угууга зар болуп каларын билсечи! Тыйбай эле койбойт беле. Атаңгөрү, кудай-таала бир сыйкыр жиберип, ардагынын ошондогу “баатырым” деген жылаажындай үнүн кайра бир кайталап уккудай акыбети болсочу!

Гүлдүү көйнөктү кармап, суктана карап турганында экөөнүн ортосундагы ошондогу сөздү ийне-жибине чейин эстеди. Бир курдай колхоздун жумушунан кабагы бүркөө келди дебедикпи. Жөнү мындай. “Кара көпөлөк каптаган жылдар” деп коюшчу элде. Адегенде, “тап душманы” атыгып, айылдын бир далай кадырлуу кишилери сүргүнгө айдалды. “Ээ” деп эсти жыйгыча “контр” атыгып дагы бир канчасы же атылганы, же айдалганы белгисиз, бейдарек жоголду. Бир күнү жакын тууганы камалды. Баягы, эл үрккөн жылы, Токмоктогу урушта ат-көлүгүнө жете албай, кошко кире качканында артынан издеп кыйкырып, тамагы айрылганча “баланчалап” чакырып, кыйып кете албай кылчактаган тууганы бар эмес беле, ошол камалды. “Эмне айыбы бар?” дешсе, эскичил имиш. Ошондо М… бу жаңы заманга жагынуу оңой мүшкүл эмес экенин түшүндү. “Баатыр” дегенимин эмнеси зыян?” деди эле жароокер эркеси. “Мен үркүн маалында, эл Турпанга тентиген чагымда “баатыр” атыккан кишимин, жаным. Большевиктердин камчысын чабышканымдан эмес, жан айласы кылып орустун шоруң каткыр аскерин жыга чапканымдан “баатыр” атыктым. Демек, менин “баатыр” аталмагым мынабу замандын үйүтүнө жарашпайт. Андан көрө эртелеп “коммунист” болуу жагын ойлонуум керек” деген эле М… “Кытайдын черүүсүн жыкканыңчы?” деди эле эркеси. “Аны да экинчи кеп кыла көрбөгүн!” деди эле М… “Жат кишинин кулагына угузбай, өзүңө эле шыбырап айтып жүрсөмчү?” деди эле эркеси. “Ач кулактан тынч кулак, шыбырап деле айтпа, жаным. Үңкүнүн жаасы катуу, чындап тыңшачу болсо, шыбырашкан сөзүбүздөн бери угуп алат!” деп эсин чыгарды эле М…