Арслан Койчиев: Тагдыр жөнүндөгү ыр

V

Ачуу эңсеп тамшангандан элүү грамм шнапс ууртаганы ашканага баш бакпады беле, балким, блокнотту көтөрө кирип, унутуп калгандыр. М… акырын басып ашканага кирди. Үстөлдүн үстү бош. Рюмкасы турат бопбош. Муздаткычтын үстүн карады. Жок. Саамга турду. Муздаткычты ачты. Жарым бөтөлкө “Doppelcorn” туру. Отуз сегиз градустуу. Дагы элүүнү шыпкай тартып ийсе, унутканын эстеп ийчүдөй болуп, бөтөлкөнү алды.

Он жылдан бир аз өттү го, күнүнө элүү грамм, ашып барса жүз грамм гана ченеп ууртаган адаты бар. Кыштактын тургундарынан мөөрөй алчудай кебетеленип бир бөтөлкөнү жалгыз өзү түгөтө ичкен өнөрү бар эле, анысы калган. Бир бөтөлкөнү айтасың, талгак болгонсуп сексен градустуу шнапсты тандап ичкен күндөрүчү. Айрыкча, “Ansatzkorn”! Шнапстын төрөсү ошо. Өзөк-жумуруңду өрттөп кетчүдөй болгон жүз граммды дем албастан тартып жиберип, артынан бавар колбасасынан же өрдөктүн жука кыртыштуу этинен бир кесим сугунуп койгонуң өзү бир ыракат!

“Элсизде жүрүп үйрөнгөн артыкча үч өнөрүм бар” деп калат өзү. Легиондо кызмат өтөгөнүндө айнектин бетиндей жылтыратып өтүк тазалаганды, күзгүнүн маңдайына тикесинен ашыкпай туруп алып, эки жаагына көбүктүү самындан кенен жаап, немис устара менен сакал-мурутун чебер кырынып, кырынып жатканында ичинен кыңылдап ырдап, ошондон ыракат алганды үйрөндү. Үчүнчү өнөрү – ачуурканбай шнапс ичкени. Шнапс ага жардам берди. Шнапс болбосо, акыбалы эмне болмок? Аны бу дүйнөдө, бу кең дүйнөнүн кычыгындагы немистин мынабу чакан кыштагында кимиси сооротуп, кимиси алаксытмак? Заманасы тарыган күйүттүү күндөрүндө жалаң шнапстан күчүн чыгарды, шнапс менен сыраны аралаштыра ичип, андан күчүн чыгарды. Адегенде, немистин кадим адат-салтына салып, бармактай рюмкадагы шнапсты тартып ийип, артынан кулкулдата сыра жутуп жүрдү, кийин шнапс менен сыраны чалып ийип, шимире ичип жүрдү.

М… жалаң “коктейль” менен, өзү айткандай “М… коктейль” менен да күйүтүн баскан күндөрүн эстеди.

Ээй, кайсы бирин айтасың, ичтейи тамакты тартпай, кардына бүдүр таштаганга көңүлү чаппай, эчтеме жебестен, шнапсты аралаштырбай жалаң өзүн ичкен кези. Андайда куюлуп ууртуна келген көзүнүн ачуу жашын даамдап койгону жетиштүү болор эле. Сексен градустуу шнапс жана шолоктоп ыйлагандагы жүзүнөн ылдый куюлган ачуу жаштын кыйгыл даамы. Кийин-кийин өзү тамашалап айткандай “коктейль” болчу. “М… коктейль”! Элүүнү тартып жиберет да, муун-жүнүн эркинче бошотуп, көзүнөн чууруган ачуу жашты даамдап коёт, элүүнү тартып жиберет да “шуу” үшкүрүнүп, ууртуна куюлган ачуу жашты даамдап коёт…

Ал азыр үстөлдөгү бош рюмкага “Doppelcorn-дон” баса куйду. Артынан чала жабылган муздаткычты чоң ачып, бөтөлкөнү ордуна койду да, кыйгачынан тууралуу колбасадан вилкага илип бир кесим алды. Жегилигине. Байкаганыңардай ал бүгүн күйүттөн эмес, койнуна сыйбаган чексиз кубанычтан улам ичип жатат. Ошон үчүн элүү грамм менен чектелбей, өзүнө-өзү жүз грамм алууга уруксат берип жатат. Акыретте гана көрүшөм го деген кишилери менен өңүндө жүз көрүшүп, жолукканы жатса, биртике алып койбогондо эмне экен! Рюмканы түбүнө чейин көтөрдү. Сол колундагы колбасаны тумшугуна такап, оболу жытын алып, ошол жытты демине аралаштыра терең тартып, анан от үйлөгөндөй үйлөдү да, учунан кыя тиштеди. Рюмканы койду. Ичегиси кызып баратканда, оюна бирдеме “кылт” этти.

“Аман алып калдым эле!” – деди. -“Чокмор менен орусту жыга чаап, аман алып калдым эле. Тирүү болду бекен? Согушка аттанар түнү соңку ирет сүйлөштүк эле, сүйлөшкөн сөздөрүбүз эсинде болду бекен?”

Жай басып келип, оозгу орундукка отура кетти. (Ашканасында эки эле орундук бар. Немистен тапкан кемпири экөө отурчу бет маңдай соксоюшуп. Төрт жыл илгери кемпирдин көзү өткөнү төркү орундугу ээн). Курбусунун жоругун эстеп ийди.

Үркүндөгү азап-тозокто тууган-уругунун тең жарымынан айрылып, анын жарымы октон кырылып, калган жарымы бир сындырым нанга жетпей ачкачылыктан кырылып, дагы бир далайы ач бел, куу жондо калып, тоголок жетим калган башын кайсы жакка калкалаарын билбей адашып турганында жөө-жалаңдап артка жөнөгөн кишилерди ээрчип, ата-журтуна келип алган. Эл көргөндү көрдү. Элчилеп большевиктин үгүтүнө кирди. Жаман болгон жок. Үстүндөгү кийими бүтөлдү. Элчилеп орусту туурап, ылайдан жер үй тургузуп, эки бөлмөлүү жер үйдүн ичине жашаганга үйүр алды. Үйлөндү. Элчилеп ирденип, урушту унуткара баштаганда эле мынабу урушуңар чыкпадыбы. Орус менен немисиң туйгунт жаткан журтубуздун башына дагы бир балээни үйүп, дагы бир урушту баштабадыбы.