Казат Акматов

- Сынак канчага созуларын айта албайм, -деп койду ал кетип баратып. Монахтын акыркы сөздөрүн Адилет укпай да калды окшойт, дароо тамакка киришти.

Эгер «сынак канчага созулаарын билбейм» дегенди кулагы укса балким цампа кекиртегинен өтпөй калат беле? Айтору обору опсуз ачылган балага бүгүнкү талкан дүйнөдөгү эң таттуу даам болуп, үшүп-тоңгон денесин ысытып кирди.

Ал түнү Таштан эмнегедир инисине жологон жок. Адилет болсо баягы кичинекей чуңкурчасында бүрүшүп уктап жатты. Түшүнө Үч кудуктун селкинчеги кирип, бала улам күүлөгөн сайын андан кандайдыр бир созолонуп, муңайым чыккан дабыш жаңырат. Селкинчек таңаткыча «кыы-ыйч, куу-йч» этип тынбай үн салып, өспүрүмдүн аң-сезимин аралап, андан ары чексиз ааламга, алыскы жылдыздарга өтүп кетип жаткансыды.

Үчүнчү танда Адилет кимдир бирөөлөрдүн кужулдагынан улам ойгонду. Азга көзүн жуумп жатты да андан соң шашылыш ордунан турду. Даараткана курку моюн монах көрсөткөн жерде, бел кырчоого дейре эле тизилген таш короочо болчу. Ошого сендиректеп жетти да кайра келип баягы порумун алып отура кетти.

Көздөрүн ушалап-ушалап алып храмды, өзгөчө анын дарбазасын таңыркап карайт. Темир каалгалар асылып турчу илмектер дат баскан экен. Деле кайда болбосун мындай учурда темир-темирге сүрүлүп кыйчылдап калат го. Бирок опокшош добуш берген эки башка, бири селкинчек, бири дарбаза деги дүйнөдө болобу же жокпу ким билет. Адилет андайды күткөн эмес, бирок мына ушул жерден капыстан өз кулагы менен укту. Храмдын дарбазасы бүгүн Адилеттин көзүнө бир башкача көрүнүп, бир чети алаксыткан эрмеке айланды. Курку моюн монах айткан:

«Башка эч нерсени ойлобой, храм жөнүндө, окууң жөнүндө, ыйык Будда жөнүндө гана ойлонуп отур», - деп. Ал сөздөр үчүнчү күнү гана Адилеттин эсине түштү, бирок храм жөнүндө да, Будда жөнүндө да көпкө такай ойлоно албай убара болууда, анткени экөөнү тең өспүрүм али жакшы биле элек эле.

Түштөн кийин ага кайдандыр учуп келген, көзүнө таптааныш, кадимки таранчылар эрмек боло баштады. Тобунан жанбай, бир учуп, бир конгон боз чымчыктар Адилетти таанып аткансып чукул секирип, эч коркпой, атүгүл баланын көздөрүн кылчак карап: «Эмне отурасың? Кыргызстандан быякка эмне келдиң?» деген өңдүү «Окуганы келдим», - деди Адилет. Аздан кийин чымчыктар такыр эле үйүр алып, Адилет тамак жеген жердеги күкүм-сүкүмдөрдү терип жеп, анан рахмат айткан ше килде зырп коюп учуп кетишти.

 Чымчыктардын учуп кеткени Адилетке өтө оор тийди. Таштан байкеси эмне жоголду, бу да түшүнүксүз. Сынактын бүтөөр маалы белгисиз болгондон кийин минтип көгөрүп отура берүүнүн кереги барбы? Албетте жок! Же балким монахтар өзүлөрү токтотуп коёбу бу кыйноону? Балким Адилетти жараксыз деп тургу зуп жиберишээр? Атаганат ошентсе гана?! Бирок жараксыз болуп калышты кайра бир ойлоп Адилет коркуп кетти. Үйдө атасы Саламат күтүп атат. Жараксыз болуп барса анын күнү тууган турат. Таштан экөөнү тең шылдыңдап, тепкиге алып, баш көтөртпөй бакырып чочколоруна гана кошуп короого камап салмагы бар. Ал көзгө көрүнүп эле турган иш. Анан калса бул экөөнүн өтпөй, акчаны ада кылып, сандалып кайра барганы үчүн Саламат түз эле апасы Айзаданы басып жыгылат. Көгала койдой сабап да салышы ыктымал. Бир сапар сабаганы Адилеттин эсинде. Ошондо бала, эче жашта экенин азыр өзү да билбейт, айтору атасынын колундагы таякка жабышып чыкпай, апасына болушканы бар.

-О, инендурайын, керексиз! Тууган энең тиги болсо сенден кантип адам чыксын! - деп атасы бакырган болчу Адилетке. А эмне үчүн аны «керексиз» деп тилдегенин бала түшүнгөн эмес, азыр да түшүнбөйт. Бирок ошол сөз эсинде тыкыйып калыптыр.

Күн батып, күүгүм кирген ченде Адилет таптакыр кунарсыз ойлорго батып, ал түгүл «бүгүн түнү өлүп каламбы» деп шектене баштады. Мунун баарын Таштан агасы билиш керек эле да! Балким ал деле Адилеттин өлөөрүн билип тим койду бу. Кылаар айласы жокпу? Антпесе бир мерте келет эле го! Айтору...

Так ушу тушта дарбаза кайрадан кыйчылдай түштү. Адилет билип калган, бу беймарал кезде ачылбаш керек эле, эгер зарыл жумуш болбосо. Демек монахтардын бир иши чыккан, балким Адилеттин тагдыры...